Günümüzde ülkemizin sosyolojisini belirleyen temel etken nedir?

Bu soruya verilebilecek farklı cevaplar vardır. Ama bu cevapların dayandığı ortak zemin Osmanlı modernleşmesinin açtığı yollar, gerçekleştirdiği değişim ve ürettiği travmalardır. Bundan dolayı modernleşme çabalarını anlamaya dönük her faaliyet günümüze ışık tutacaktır. Osmanlı’nın modernleşme sürecini 3. Selim’le başlatıp 2. Mahmut’la devam ettirebiliriz ama modernleşmenin mottosu Tanzimat Fermanı ve bunun pratiğe geçirilmiş veya geçirilememiş reformlarıdır. Bu çabanın çıkış noktası üzerine farklı tartışmalar yürütülmüştür. Batılıların baskısı, Osmanlı’nın savaşlarda yaşadığı yenilgiler, oluşmaya başlayan sermaye sahiplerinin talepleri gibi çeşitli sebepler ortaya konmuştur.

Ama bu süreci anlamak için süreci tek bir nedene bağlamak yeterli değildir. Çünkü Osmanlı Devleti’nde modernleşme, toplumun kendi iç dinamiklerinden doğmuş doğal bir dönüşümden ziyade, farklı güçlerin etkisiyle gelişen karmaşık bir süreçtir. Bu nedenle Osmanlı modernleşmesinin dinamiklerini ele alırken üç temel faktörü dikkate almak gerekir.

Osmanlı modernleşmesini şekillendiren ilk önemli dinamik, Batılı devletlerin Osmanlı üzerindeki siyasi ve ekonomik baskılarıdır. Ekonomik baskılar daha çok Osmanlı coğrafyasında ticaret yapan yabancı sermayeyi korumaya dönük reformları doğurmuştur.........

© Milli Gazete