Pazartesi gün yayınlanan “Tarihi olayların yıl dönümündeyiz” başlıklı yazıma okur ilgisinin büyük olduğunu görmekten mutluyum… Bu ilgi sosyal medyaya da yansıdı… Yazımın altında çok sayıda okur paylaşımı  ve soru oluştu… Yanıtlanması gereken bazı sorular, bugün tekrar bu yazıma dönmemin nedenidir… Pazartesi yayınlanan yazım 11 Şubat 1959’da Zürih’te Türkiye Başbakanı Adnan Menderes,  Yunanistan Başbakanı Konstantin Karamanlis ve İngiltere  Başbakanı Harold McMillan arasında imzalanan antlaşma ile Kıbrıs ortaklık cumhuriyetinin nasıl kurulduğu ve bunu izleyen Londra görüşmelerinden önce TC Başbakanı Adnan Menderes’in uçağının Londra yakınlarında düşmesini anlatır. 19 Şubat 1959’da Garanti ve  İttifak Antlaşmalarının  imzalanacağı yer olarak da Londra seçilmişti… Bu toplantıya Kıbrıs Türk ve Rum toplumlarının temsilcileri de katılıp imza atmışlar  ve yeni bir devletin kuruluşu orada ilan edilmişti… Gelen soruların çoğu, uçak kazasını izleyen günlerde neler olduğuna ilişkindir… * Toz tutmuş tarih sayfalarını karıştırarak önce Türkiye’de olanlara bakalım: 16 Şubat 1959’daki uçak kazasında yaralandığı için hastaneye kaldırılan Başbakan Adnan Menderes’in talimatıyla Londra’daki Kıbrıs görüşmeleri hiç aksatılmadan planlandığı zamanda başladı. Başbakan Menderes, kazadan iki gün sonra, “London Clinic”te, gözetim altında tutulduğu hasta yatağında, yaralı halde, Kıbrıs ortaklık cumhuriyetinin kurulmasını sağlayacak olan Londra Antlaşması’nı imzaladı. Ardından ertesi gün radyolarda yayınlanmak üzere Türk halkına hitaben duygusal bir konuşma yaptı… Türkiye ve Kıbrıs o sürmanşetlik konuşma ile çalkalandı günlerce… 1959 Mart başında hastaneden taburcu olan Menderes’i  Türkiye’ye dönüşünde İstanbul havalimanında yüz binlerce kişi karşıladı. Yol boyunca içinde bulunduğu araç sık sık durduruldu… Menderes için kurbanlar kesildi. İzdiham nedeniyle, İstanbul’a her gelişinde kaldığı Park Otel’e ancak dört saatte ulaşabildi… Menderes’i taşıyan tren de Ankara Garı’nda Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve Ana Muhalefet Lideri İsmet İnönü’nün de bulunduğu devlet erkânı ve yine büyük bir kalabalık tarafından coşkuyla karşılandı… Kazada yaşamını yitirenlerin cenazeleri 22 Şubat’ta Türkiye’ye getirildi ve büyük bir devlet töreniyle toprağa verildi. Londra’daki kazada kazazedelere yardım eden Tom ve Margaret Bailey çifti ile bahçıvan Peter Weller, kısa bir süre sonra Türkiye’ye davet edildi ve Başbakan’ın özel konukları olarak ağırlandılar… Kazadan önce Menderes’in partisi DP ile muhalefetteki CHP’nin ilişkileri oldukça gergindi. Menderes’in kazadan sağ olarak kurtulması muhalefetle aralarında kısa süreli bir yumuşama sağladı… Ancak bu durum uzun sürmedi… Başbakan Menderes, bir yıl sonra 27 Mayıs 1960’da askerî darbe ile devrildi ve 17 Eylül 1961’de askeri yönetimin kurduğu mahkeme tarafından kabinesinin iki üyesi Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan’la birlikte idam edildi. * Şimdi de buyurun Kıbrıs’ta  olanlara bir bakalım: 14 değerli insanını şehit olduğu uçak kazasından sonra Kıbrıs Türk toplumunda büyük üzüntü yaşandı… Ankara’ya Kıbrıs’tan taziye mesajları yağdı… Şehitlerin adları cadde ve sokaklara verildi… Kıbrıs sorununu çözüm anlaşmalarının imzalanmasıyla oluşan sevince yasın gölgesi düşmüştü… Bazı vefa gösterileri tetiklendi bu arada… Mesela Gönyeli’nin adı  “Menderes” olarak değiştirildi… Lefkoşa Kıbrıs Türk Kız Lisesi’ne Adnan Menderes’in Erkek Lisesine ise Celal Bayar’ın adları verildi… Birçok Kıbrıslı Türkün lise diplomalarında hâlâ bu isimler durur…  Lekoşa Girne Caddesi’nin adı “Fatin Rüştü Zorlu Caddesi” oldu bir anda… O sıralarda doğan erkek çocuklarının çoğuna da “Adnan”, “Zorlu” ve “Celal” adları verildi… Derken Türkiye’de 27 Mayıs 1960 askeri darbesi gerçekleşti… Ve bir köyümüze, bir caddemize ve iki büyük okulumuza verilen yeni isimler derhal iptal edildi… Başbakan Adnan Menderes ile Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu’nun heykellerinin Kıbrıs’a dikilmesi planlanıyordu… Askeri darbe üzerine bu plan da derhal iptal edildi… * İmza attıkları anlaşmalar ile Kıbrıs Türk halkına bir statü ve Türkiye’nin uluslararası garantisini sağlayan Menderes ile Zorlu’nun heykellerini görmek isteyenleri, yıllar sonra oluşturulan Lefkoşa Mücahitler Sitesi’ndeki Milli Mücadele Müzemize davet ederim…

© Kıbrıs Gazetesi