Sabah sabah bu terimi The New York Times’da okuduğum bir haber analizde gördüm. İngilizcesi “Gunboat diplomacy.”

Terim tanıdık geliyor, “Bunun bir de Türkçesi olmalıydı” diye düşündüm, Vikipedi’de ve başka kaynaklarda “Gambot” kelimesine denk geldim.

“Gunboat” silahlı gemi demek. Donanma terminolojisinde çok belirgin bir anlamı yok, en azından iki silah taşıyan, çoğunlukla da küçük gemilere verilen isim.

Türkçeye neden ve nasıl “gambot” olaral geçmiş, bir muamma. Futboldaki ‘röveşata’ teriminin İngilizce “reverse shot” (tersten vuruş) deyişinden gelmesi gibi çeviri de, tam transkripsiyon da olmayan tuhaf bir kelime işte.

Esas önemlisi “gambot diplomasisi”nin ne anlama geldiği elbette.

Vikipedi’den kısa bir paragraf aktarayım önce:

“‘Gambot diplomasisi’ terimi on dokuzuncu yüzyıl emperyalizm döneminden gelmektedir. Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’nden Batılı güçler, genellikle deniz kuvvetleriyle temsil edilen Batı’nın üstün askeri yeteneklerini göstererek daha az güçlü diğer oluşumları taviz vermeleri için korkuturlardı. Batılı bir güçle pazarlık yapan bir kıyı ülkesi, kıyılarında bir savaş gemisinin ya da gemi filosunun belirdiğini fark ederdi. Böyle bir gücün sadece görülmesi bile neredeyse her zaman önemli bir etki yaratır ve bu tür gemilerin ateş gücü gösterileri gibi başka önlemlere başvurması nadiren gerekli olurdu.”

Amerikan Başkanı bugünlerde övünerek anlatıyor. Karayipler’e, Venezuela’yı denizden ablukaya almak üzere Amerikan donanması sahiden müthiş bir gücü yığdı. Başlangıçta uyuşturucu kaçırdığını öne sürdükleri küçük botları vuruyorlardı, böyle 110 kişi öldürdüler denizde. Ama artık bu botların yanısıra petrol tankerlerini de durduruyorlar, Venezuela’dan çıkmasına veya oraya gitmesine izin vermiyorlar. İki dev tankere Amerikan askerleri çıktı, üçüncüsü (ki Türk bir şirkete aitti) kaçtı, yolda bayrağını değiştirdi, kendisini Rus gemisi yaptı, Rusya Amerika’ya “O gemi bizim, çıkamazsınız” dedi. Ama Amerika açısından amaç hasıl oldu, bu boş tanker Venezuela’ya gidip petrol alamadı.

Şimdi anlıyoruz ki, Amerika bu ablukayı Venezuela’nın yeni yönetimi bütün Amerikan isteklerine boyun eğene kadar sürdürecek. Pazar günü Amerikan Dışişleri Bakanı bunu uzun uzun anlattı, zaten o yüzden New York Times da duruma “Gambot diplomasisi” adını verdi.

19. yüzyıl tarzı emperyalizmin ve kolonyalizmin bu biçimde yeniden hortlaması, Amerika’nın son 70 yılda özene bezene kurduğu ve “Bu sayede bir daha dünya Savaşı yaşanmayacak” dediği serbest ticaretin tamamen olmasa da kısmen ortadan kalkmasına neden olacak.

Gerçi Amerika’nın son 20........

© Karar