İran coğrafyası, yalnız Farsların değil; Türklerin, Kürtlerin, Arapların, Beluçların ve daha nice kadim topluluğun izlerini taşıyan geniş bir tarih sahnesidir. Bu sahnede –Prof. Dr. Cevat Heyet’in belirttiği gibi çoğunluğu oluşturan Türk varlığının en önemli halkalarından biri de Türkmenlerdir. İran’daki Türk toplulukları içinde Azerbaycan Türkleri ve Kaşkaylardan sonra en dikkat çekici kollarından biri olan Türkmenler, yalnız nüfuslarıyla değil; taşıdıkları tarih, dil, kültür ve inanç mirasıyla da ayrı bir yere sahiptir.

Türkmen denildiğinde akla önce Türkistan gelir. Fakat Türkmenlerin hikâyesi bugünkü Türkmenistan sınırlarıyla sınırlı değildir. Onların bir kolu Hazar’ın güneydoğusunda, İran’ın kuzeydoğusunda, tarihî adıyla Türkmensahra denilen bölgede yaşamaktadır. Türkmensahra, adeta Türkistan ile Anadolu arasında kurulmuş canlı bir kültür köprüsüdür. Bu köprüden yalnız insanlar değil; sözler, türküler, destanlar, kilim motifleri, at sevgisi, oba düzeni ve Oğuz töresi de geçmiştir.

Türkmensahra Türkmenleri, Selçuklu hanedanının önderliğinde Anadolu’ya, Irak’a, Suriye’ye ve Orta Doğu’nun farklı bölgelerine yayılan Oğuz boylarının İran sahasında kalan bakiyelerindendir. Salur, İmur, Dodurga gibi Oğuz boylarının hatırası bu coğrafyada hâlâ yaşamaktadır. Bugün ise Türkmenler daha çok Yomut, Göklen, Teke, Nohurlu ve Salır adlarıyla anılmaktadır. Bu boy adları, yalnız birer soy ismi değil; aynı zamanda asırlık hafızanın, toplumsal düzenin ve kültürel devamlılığın işaretleridir.

Türkmensahra, İran’ın kuzeydoğusunda, Hazar Denizi’nden başlayıp Türkmenistan sınırına, oradan Bocnurd ve Deregez taraflarına uzanan geniş bir sahadır. Güneyinde Elbruz Dağları, kuzeyinde Türkistan ufku vardır. Gürgen, Etrek ve Karasu ırmakları bu yurdun can damarlarıdır. Gümüştepe, Bender Türkmen, Simin Şehir, Ak Kale, İnce Burun, Kümbeti Kavus, Kelale, Merave Tepe, Cergelan, Deregez ve Bocnurd Türkmen varlığının önemli merkezlerindendir.

Türkmenlerin tarihî kaderi, 18. ve 19. yüzyıllarda değişmeye başlamıştır. Nadir Şah........

© Internethaber