menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Biyoçeşitlilik COP17: Doğayı koruma vaatleri, yıkımın gerçekliği

18 0
05.11.2026

Dünyanın dört bir yanında ormanlar yok oluyor, sulak alanlar kurutuluyor, tarım toprakları maden ve enerji projelerine açılıyor. Bir yandan türlerin yok oluşunu durdurmak için uluslararası sözleşmeler imzalanıyor, diğer yandan bu yok oluşu hızlandıran ekonomik faaliyetler kamu kaynaklarıyla desteklenmeye devam ediyor. Doğanın korunması giderek daha önemli bir uluslararası politika başlığı haline gelirken, doğayı tahrip eden üretim ve tüketim ilişkileri büyük ölçüde yerinde duruyor.

Ermenistan’ın başkenti Erivan’da 19-30 Ekim tarihlerinde düzenlenen Birleşmiş Milletler Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi 17. Taraflar Konferansı (COP17), tam da bu çelişkinin gölgesinde toplandı. Görüşmeler 31 Ekim sabahına kadar uzadı. Konferansın sonunda neredeyse 50 karar kabul edildi. Ancak ortaya çıkan tablo, uluslararası çevre politikalarının en temel sorununu bir kez daha görünür kıldı: Hükümetler doğanın korunması gerektiği konusunda uzlaşabiliyor, fakat doğanın yıkımına yol açan ekonomik düzeni değiştirmek konusunda aynı kararlılığı göstermiyor.

Biyoçeşitlilik neden yalnızca türlerin korunması meselesi değil?

Biyoçeşitlilik denildiğinde çoğu zaman nesli tükenmekte olan hayvanlar, koruma altındaki bitkiler ya da milli parklar akla geliyor. Oysa biyolojik çeşitlilik, yaşamın bütün ilişkilerini kapsıyor. Toprağın içindeki mikroorganizmalardan ormanlara, tohumlardan böceklere, sulak alanlardan deniz ekosistemlerine kadar bütün canlıların birbirleriyle ve yaşadıkları çevreyle kurdukları ilişkilerden söz ediyoruz.

Bu ilişkilerin bozulması doğrudan insanların yaşamını da etkiliyor. Toprakların verimsizleşmesi, su kaynaklarının azalması, tozlaşmayı sağlayan canlıların kaybı ve yerel tohum çeşitlerinin ortadan kalkması, gıda üretimini ve geçim kaynaklarını tehdit ediyor. Biyoçeşitlilik kaybı aynı zamanda bir gıda egemenliği, halk sağlığı ve toplumsal eşitsizlik meselesi.

Buradaki temel sorun, doğanın yalnızca insanlara sağladığı ekonomik yararlar üzerinden değerlendirilmesi. Ormanlar karbon tuttukları, sulak alanlar suyu filtreledikleri, arılar tarımsal üretime katkıda bulundukları ölçüde değerli sayıldığında, doğanın korunması da ekonomik bir hesaplamaya indirgeniyor. Oysa bir ekosistemin var olma hakkını, piyasada ölçülebilir bir hizmet üretip üretmediğine bağlamak, doğayı sermaye birikiminin yeni bir alanına dönüştürme riskini taşıyor.

Erivan’da ne kararlaştırıldı?

Biyoçeşitlilik COP17’sinin temel gündemi, 2022 yılında kabul edilen Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi’nin uygulanmasıydı. Bu çerçeve, 2030 yılına kadar doğa kaybının durdurulmasını ve tersine çevrilmesini amaçlayan 23 hedef içeriyor. Bunlar arasında kara, iç su, deniz ve kıyı alanlarının en az yüzde 30’unun etkili biçimde korunması, bozulmuş ekosistemlerin en az yüzde 30’unda restorasyon başlatılması ve doğaya zarar veren teşviklerin azaltılması bulunuyor.

Erivan’da bu hedeflere yönelik ilk küresel değerlendirme gerçekleştirildi. Sonuç pek iç açıcı değildi. Ülkelerin sunduğu hedefler ve uygulama verileri, dünyanın 2030 taahhütlerini gerçekleştirme yolunda olmadığını ortaya koydu.

Konferansta kabul edilen Erivan Yol Haritası, ülkeleri uygulamaları hızlandırmaya, biyolojik çeşitliliğe zarar veren teşvikleri azaltmaya ve ulusal bütçelerini koruma hedefleriyle uyumlu hale getirmeye çağırıyor. Yerli halkların ve yerel toplulukların uluslararası karar süreçlerine katılımını güçlendiren kurumsal düzenlemeler de önemli kazanımlar arasında.

Ancak en sert tartışmalar yine finansman konusunda yaşandı.

2022’de kabul edilen küresel çerçeve, 2030’a kadar biyolojik çeşitlilik için yılda en az 200 milyar dolar kaynak seferber edilmesini öngörüyor. Gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere yönelik........

© İlke TV