Kitle kültürünün her tarafa yayılmış unsurlarıyla çağdaş sanat daha sıkı ilişkiler kurmuş, bu yaygınlık, sanatın “gerçek hayat” la temas kurduğunun yanılmasına neden olmuştur.

Çağdaş sanat söz konusu olduğunda, “Bu gerçekten sanat mı?” sorusu ile karşılaşıyoruz. Bu sorular E. H. Gombrich’in 1950 yılında “Sanatın Öyküsü” kitabını yazarken yanıtlamak zorunda kaldığı sorular olmamıştı elbette. Gombrich, sanatın nereden geldiği, güzelliği ve uyum kavramı ile ilgilenmiş.Çağdaş sanat kendisinden önce gelenlerden tamamen farklı bir çizgiye bürünmüştür. Gombrich’in görmezlikten geldiği ya da çok az değinmiş olduğu sanatçılar, küreselleşen dünyada yapıtlarını uluslararası düzlemde sergilemektedir.

Nesne, yerleştirme (enstalasyon) ya da resim, ne kadar değerli olursa olsun, önemli olan izlerken ve düşünürken edinilen deneyimlerdir.

ABD’li sanat eleştirmeni Donald Kuspit, 1987 yılında çağdaş sanatın, medya ve sanatın iyileştirici koşulları sayılabilecek iki taraf arasındaki bir mücadelenin ortasında sıkışıp kaldığını ifade etmiştir.

Sanat, günümüzde dünyayı daha iyi hale getirmek için yapılan bir şey midir? Yoksa yalnızca sofistike bir eğlence aracı mı olmaktadır?

Çağdaş sanat düşüncesi ilk defa modern sanatın yerini gelenekle bağına koparmış olan daha avangard bir sanat kapsamında “çağdaş” olana dönüştüğü bir akım olarak tanımlanmıştır. 1930’lu yıllara tarihlenen bu anlayış, çağdaş olanı yaşanmış zamana bağlı olarak daima ileriye giden bir akışı açıklamaktadır. Çağdaş, günümüz sanatının farklı biçimlerini tek kategoride bir araya getirmiştir.

Jeff Koons’un balon heykelleri, Lucian Freud’un portreleri, Maria Abramoviç’in performansları, Josef Kosuth‘un kavramları, sürekli olarak kapsamı genişleyen bir çatının altında toplanmaktadır. Dolayısıyla çağdaş sanat, yalnızca zamana bağlı olmanın dışında tematik bir kategorizasyon olarak görülmektedir. Esasen çağdaş sanat 1980’li yıllarda ne ise, bugün de odur. Karşımıza ne şekilde çıkarsa çıksın, günlük hayatımızda karşılaştığımız sorunları yansıtmaktadır. Çağdaş sanat rahatsız edici, sıkıcı ve irrite edici bile olabilir. Çoğu zaman anlaşılması güçtür, ancak daima canlı, aktif olup, izleyiciyi düşünmeye sevk etmektedir. Günümüzün sanat anlayışının tam olarak nerede başladığına dair belirli bir tarihi olmamakla birlikte bazı önemli evreler bulunmaktadır.

ABD’de ilk Pop sanat sergisinin açıldığı 6 Kasım 1962, minimalizmi başlı başına bir akım olarak olmasa da bir tür paradigma kayması olarak tesis eden “Temel Yapılar” (Primary Structures) sergisinin açılış tarihi olan 27 Nisan 1966, bende açılan 27 Mart 1969’da Kunsthalle Bern’de açılan “Kafanın İçinde Yaşa” (Live İn Your Head) sergisinin pek çok kavramsal sanatçıyı buluşturması, önemli bir dönüm noktası olmuştur.

Pop, minimalizm ve kavramsal sanat, o tarihlerden günümüze dek sanat üretiminin büyük bir kısmını tamamlamıştır.

Bütün bunların yanında 1960’lı yılların sonu ile 1970’li yılların başlarındaki dönemin çağdaş sanat dünyasının ve piyasasının gelişerek küresel bir fenomen haline gelmeye başladığı gözlemlenmiştir. Aynı zamanda kavramsal sanat, Latin Amerika ve Doğu Avrupa ülkelerinde daha siyasi ve ideolojik bir tavır içerisinde mevcut görüşlerle savaşmanın bir yolu da olmuştur. Brezilyalı sanatçı Cildo Meireles’in Coca Cola projesi, bu durumun tipik bir örneğini oluşturmuştur.

Meireles, bulduğu her cola şişesine yeni bir etiket yapıştırmış, etiketlerin üzerine “Yankee Go Home” gibi sloganların yanı sıra daha düşündürücü mesajlar da koymuştur. (Şişelere eleştirel görüşler kaydedin ve bunları yeniden dolaşıma şokun). Sanatçıya göre bu tavır, günlük akışa bir müdahale olabilecek ve belki birileri bu etiketlere rast gelip Coca Cola şişesinin ideolojik bir dolaşımın parçası olabileceğini düşünecektir. ABD’li Bruce Nauman, sanatsal sorunlara çözümsel yaklaşan bir sanatçıdır. Dönemin birçok sanatçısı gibi o da felsefeden çoğunlukla da dilin işlemesi kavramını sorgulayan Ludwig Wittengstein’den etkilenmiştir, Nauman, bir nesne üretip ortaya koymak amacıyla çalışmalarını sürdürmüştür. Ancak bu çalışmalar, heykelin biçimsel meseleleri ile ilgili çalışmalar değil, daha çok Wittgenstein’in sözcüklerle araştırmalarını yansıtan çalışmalar olmuştur.

1967’de eşinin kolundan aldığı balmumu ve kumaştan yapılan kalıpla “Elden Ağza” (From hand to Mouth) eserini üretmiştir.

İngilizcede “kıt kanaat geçinmek” anlamına gelen bu deyim üzerinde bir sözcük oyunu olmaktadır. Nauman’ın sanatı, diğer insanları göz önüne alan bir sanat değil, bir davranış bilimcisi gibi kendi bedenini içerik olarak kullanan bir sanat olmuştur.

David Harvey, 1968 ile 1972 yılları arasında postmodernizmin henüz tutarlı olmasa da olgunlaşmış bir hareket olarak belirdiğini gözlemlenmiştir. Harvey’e göre, 1972’den bu yana kültürel, ekonomik ve politik faaliyetlerde köklü bir değişim yaşam yaşanmaktadır. Bu köklü değişim, zamanı ve mekânı algılayışımızda hâkim olan yeni biçimlerin ortaya çıkması ile bağlantılı........

© Ek Dergi