İzmir Körfezi denizin rengini kahverengiye dönüştüren alg patlaması, balık ölümleri ve kötü koku sorunu ile yine gündemde.

2024 yılı Ağustos ayında da benzeri sorunlar olmuş ve İzmir Büyükşehir Belediyesi Körfez'de görülen balık ölümleri ve kötü kokunun deniz suyu sıcaklıklarının yükselmesi sonucu tek hücreli canlı (plankton) popülasyonun artışından kaynaklandığını açıklamıştı.

Türkiye, 2021’de Marmara Denizi’nde patlak veren müsilaj krizinin ardından çevre sorunlarının ciddiyetini çok somut ve acı bir şekilde gördü. Denizin yüzeyini kaplayan beyaz müsilaj tabakası, balıkçıları limana mahkûm etmiş, kıyı kentleri kokudan yaşanmaz hale gelmişti.

Marmara’daki müsilaj sorununa dair manşetler günlerce gazeteleri, televizyonları ve sosyal medyayı doldurmuş, ülke genelinde haftalarca konuşulmuştu. Merkezi hükümet “Marmara Eylem Planı” açıklamış, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları alarma geçmişti.

Kısacası, Marmara için -az ya da çok- bir seferberlik yaşanmıştı.

Aynı yıllarda, İzmir Körfezi’nde her yaz yinelenen balık ölümleri, suyun kahverengi/kırmızı renge döndüğü alg patlamaları, kıyıya vuran atıklar, balık ölümleri ve oksijen azalışı aslında benzer bir ekolojik krizin işaretiydi.

Fakat Marmara kadar gündem olmadı.

Körfez’de yaşanan çöküş ne medyada geniş yer buldu ne de karar vericilerin öncelikli meselesi haline geldi. Oysa İzmir Körfezi yalnızca Ege’nin değil, tüm Türkiye’nin gıda güvencesi ve güvenliği ile ekolojik sağlığı açısından stratejik bir deniz alanı.

Bu büyük meselenin kamuoyunun gündeminde bu kadar az yer tutması ilginç bir durum. Üstelik basit bir internet taraması bile İzmir Körfezi’ndeki sorunun çok uzun yıllardan beri süregeldiğini gösteriyor. (1)

Marmara Denizi, İstanbul ve çevresindeki yoğun nüfus ve sanayi bölgeleriyle ülkenin ekonomik ve politik merkezinde yer alıyor. Dolayısıyla, bölgede yaşanan ekolojik sorunların hızla ulusal bir soruna dönüşmesi olağan bir şey. Merkezi hükümetin doğrudan sahiplenmediği meselelerin ulusal ölçekte daha sınırlı yankı bulduğu da aşikâr; ayrıca İzmir’in “muhalif” olarak kodlanan politik kimliği nedeniyle iktidar tarafından görmezlikten gelindiğini de atlamamak gerekiyor.

Tüm bu etkenler göz önüne alındığında bile, medyanın konuya ilgisizliği eleştirilmeyi hak ediyor.

Medya faaliyetleri açısından İstanbul’un ülkemizin diğer şehirlerine kıyasla çok daha güçlü ve aktif olduğu bir gerçek. Ancak İstanbul medyasının (artık ne kadar kaldıysa) ülkenin diğer şehirlerinde yaşanan sorunlara – her zaman olduğu gibi- epeyce mesafeli olduğu da bir gerçek.

İzmir Körfezi’ndeki sorunları hakkını vererek ele alan bir yayına İzmir’deki yerel medya kuruluşları dışında rastlamak çok zor.

Marmara Denizi ulusal İzmir Körfezi ise son derece yerel bir sorun olarak algılanıyor.

Marmara Denizi’ndeki sorunları konuşmalıyız elbette, ama en az onun kadar ağır bir ekosistem krizi yaşayan İzmir Körfezi’ni görmezlikten gelmekten de vazgeçmeliyiz.

İzmir Körfezi’nde yaşanan sorunların çok ciddiye alınması gerekiyor. Acilen önlemler alınmazsa ekosistemin çok ağır bir çöküşe doğru gittiği ve bu çöküşün tüm Ege Bölgesi -ve Türkiye- için sorunlar doğuracağı bilinmelidir.

Körfez’deki sorunlar “kronik ve yerel” sorunlar değil; Türkiye’nin gıda güvencesi ve güvenliği, sucul ekosistemlerin sağlığı, liman ticareti ve halk sağlığı başta olmak üzere çeşitli açılardan stratejik önem taşıyan sorunlardır.

Her şeyden önce, Körfezdeki sorunlar da Marmara Denizi’nde olduğu gibi büyük ölçüde karasal ekosistemlerimizden denize taşınan sorunların bir göstergesi ya da semptomudur.

İzmir Körfezi’nde de tıpkı Marmara Denizi için yapıldığı gibi acilen uygulamaya konması gereken bir eylem planına ihtiyaç var. Literatüre, sivil toplum örgütlerinin ve kamu kurumlarının internet sitelerine baktığımızda hazırlanmış bir dünya rapor ve eylem planı olduğunu görmek mümkün.

Ancak bunca plana rağmen körfezdeki sorunun yıldan yıla büyüyerek devam ettiği de bir gerçek.

Bakanlıkların hazırladığı eylem planlarında amaç ve hedefler doğru belirlenmiş olsa da uygulama sürecinde yol haritasının gereği gibi takip edilmediği ve ciddi bir denetim eksikliği bulunduğu görülüyor. (2)

Marmara’daki müsilaj sorununu çözmek için uygulamaya konulan eylem planının ne ölçüde başarılı olduğu ve aynı çalışmanın İzmir için de yapılmasının ne fayda sağlayacağı tartışmalı konular elbette. Hele mevcut siyasi iktidardan çözüm odaklı bir yaklaşım beklemek ne kadar mantıklı o da başka bir mesele. Bütün bunlara rağmen, İzmir Körfezindeki sorunları bir yerel sorun olarak görmekten vazgeçmenin, ülke gündeminde yer almasını ve kamuoyunda hakkettiği ciddiyetle tartışılmasını sağlamanın büyük bir gereklilik olduğuna dikkat çekmek istiyorum.

Mesele büyüktür ve yerel değildir.

Siyasal iktidarın bütün sorumluluğu İzmir Büyükşehir Belediyesine yükleyen söylemleri meselenin bir yerel mesele olarak görülmesine ya da önemsiz kılınmasına yol açıyor. Oysa bu söylem gerçeği yansıtmıyor.

İzmir Körfezi’nde yerel yönetimlerin başlıca sorumluluğu; evsel atık suların toplanması ve arıtılması, kanalizasyon–yağmur suyu altyapısının geliştirilmesi, katı atık ve çöp yönetiminin sağlıklı biçimde yürütülmesi, Körfez ve kıyılarda düzenli temizlik yapılması, Körfez’e akan derelerin ıslah edilmesi, deniz suyu kalitesinin izlenerek kamuoyuyla paylaşılması ve........

© Bianet