Geçtiğimiz günlerde, kısa sürede ikinci baskısını yapan Asma Mhalla’nın Cyberpunk. Das neue totalitäre System —Türkçeleştirirsek Siberpunk: Yeni Totaliter Sistem, 2026— adlı kitabı elime geçti. Mhalla bu kitapta Baudrillard’ın “simülakr” kavramından söz ediyor.

Mhalla kitapta simülakr’tan zö eder: kabaca bir şeyin görüntüsü, benzeri ya da taklidi demek. Ama Baudrillard kavramı bundan daha ileri bir anlamda kullandığna değinir: Artık bir asla gönderme yapmayan, buna rağmen gerçekmiş gibi işleyen bir görüntü, bir temsil. Temsil ettiği gerçeklikten kopmuş, kendi başına bir gerçekliğe dönüşmüş bir görüntü. Mhalla da buradan hareketle günümüzde sosyal medyada sergilenen kusursuz hayatın, çoğu zaman kişinin yaşadığı hayat değil, yansıttığı hayat olduğundan söz ediyor. Gerçekliği yok. Gerçekliğe ihtiyacı bile yok. Üstelik bu yansıtılan hayat zamanla yalnızca gerçek hayatın bir görüntüsü olmaktan çıkıyor; kendi başına başka bir gerçeklik kazanıyor.

Hepimizin bir reel hayatı ve artık bir de dijital hayatı. Bir kimliğimiz var, bir de dijital kimliğimiz. Dijital kimliğimiz reel kimliğimizin basit bir kopyası da değil. Seçtiğimiz fotoğraflarla, anlattığımız hikâyelerle, gösterdiklerimiz ve göstermediklerimizle kurduğumuz başka bir “ben”. Bazen bu dijital ben, yaşadığımız hayattan daha kusursuz, daha mutlu, daha başarılı, daha güzel. Hatta zamanla reel hayatımızı ona benzetmeye çalışmaya başlıyoruz. Artık aynaya bakmaktan çok, kendi dijital görüntümüze bakarak kendimizi kuruyoruz. Eskiden kendimize makyaj yapıyorduk; şimdi filtremize makyaj yapıyoruz.

Algı: Gözlerimize ve Kulaklarımıza Güvenebilir miyiz?

Dünyayı algılamak, her şeyden önce bedenimizle olur. Biz dünyayla soyut bir zihin olarak değil; gören, duyan, koklayan, dokunan, hisseden bir beden olarak ilişki kurarız. Dışarıdan içeriye aldığımız her şey önce duyu organlarımızdan geçer. Görürüz, duyarız, koklarız, dokunuruz; sonra bütün bu duyusal veriler arasında bağlantılar kurar, onlara anlam verir ve dünyaya dair bir gerçeklik duygusu oluştururuz. Başka bir deyişle, insanın gerçeklikle ilişkisi bedensel bir temele dayanır. Dünya önce bedene çarpar; gözde, kulakta, deride, kokuda, seste, görüntüde iz bırakır. Biz de bu izleri düşünceye, anlama ve yargıya dönüştürürüz. “Bu gerçek”, “bu güvenilir”, “bu tehlikeli”, “bu tanıdık”, “bu yabancı” diyebilmemiz büyük ölçüde bedenimizin dünyadan aldığı sinyallere dayanır.

Fakat tam da bu yüzden, algı organlarımız ve bedenimiz manipüle edildiğinde yalnızca bilgiyle ilişkimiz bozulmaz; kendimizle ve dünyayla kurduğumuz temel güven ilişkisi de sarsılır. Eğer gördüğüm görüntü üretilmişse, duyduğum ses yapay olarak taklit edilmişse, karşımdaki yüz filtrelenmiş ya da tamamen kurgulanmışsa artık yalnızca dış dünyadan kuşkulanmam. Kendi gözümden, kulağımdan, sezgimden, hatta bedenimin bana verdiği sinyallerden de kuşkulanmaya başlarım. O zaman insan şu soruyla baş başa kalır: Algı organlarım bile yanıltılabiliyorsa dünyaya nasıl güveneceğim? Daha da önemlisi, kendime nasıl güveneceğim? Çünkü insan yalnızca dünyayı algılamaz; algıladığı dünya üzerinden kendisini de kurar. Dışarıdan gelen duyusal veriler parçalandığında, gerçek ile kurgu arasındaki sınır belirsizleştiğinde insanın kendi iç gerçekliği de sarsılmaya başlar. Önceden içinde ‘kanaatime göre’ ya da ‘kanaatimce’ olan cümleler de kurardık… Yaşadığımız çağda ‘kanaat’ yok artık. Ya da çok az insanın bir kanaati var galia…

Burada algının nasıl oluştuğunu hatırlamak gerekir. Algı yalnızca gözün bir görüntüyü kaydetmesi ya da kulağın bir sesi duyması değildir. Algı, bedenin dünyadan aldığı duyusal verileri geçmiş deneyimlerle, bellekle, duygularla ve anlamlandırma süreçleriyle birleştirmesidir. İnsan gördüğünü yalnızca görmez; onu tanır, karşılaştırır, yorumlar ve bir bağlama yerleştirir. Duyduğu sesi yalnızca işitmez; o sesin kime ait olduğunu, ne anlama geldiğini, kendisi için güvenli mi yoksa tehdit edici mi olduğunu anlamaya çalışır. Dolayısıyla algı, beden ile dünya arasında kurulan canlı bir ilişkidir. Bu ilişki manipüle edildiğinde yalnızca “yanlış bilgi” yayılmış olmaz. İnsanın dünyaya tutunma biçimi, gerçekliği ayırt etme gücü ve kendi deneyimine güvenme kapasitesi de zedelenir.

Emir Vermeden İtaat Ettirmek

Lisz Hirn, birkaç hafta önce yayınlanan Gehorchen. Über das Wesen der Autorität (İtaat Etmek: Otoritenin Doğası Üzerine, 2026) adlı kitabında........

© Artı Gerçek