Toplanmama ve gösteri yürüyüşü yapmama özgürlüğü!

Ülkemizde ve dünya ülkelerinde önemli bir insan hakkı olarak kabul edilen toplanma ve yürüyüş yapma hakkı, ne yazık ki, devlet makamlarının korkuya dayanan sınırlayıcı ve engelleyici tavrı nedeniyle gereğince kullanılamamakta, sürekli bir önleme/yasaklama tutumu ile karşılanmaktadır.

Başlık, tabii ters anlamı işaret ediyor, fakat ülkemiz koşullarında yasal çerçeve böyle ne yazık ki.! İnsanların toplanma ve yürüyüş yapma özgürlükleri evrensel bir hak ve özgürlük alanı olarak hemen tüm dünyada kabul edilmiş, Anayasalara ve yasalara girmiştir. Demokratik toplum düzenine sahip ülkelerde insanların bir nedenle toplanmaları ve yürüyüş yapmaları gayet olağan, normal ve özgürlük çerçevesinde bir davranış biçimi olarak görülür ve uygulanır. En temel insan haklarından biri sayıldığı için de bu hakkın sınırlanması, çoğunlukla oldukça ayrıksı koşullarda gerçekleşir ve kimse bunun normal olduğunu düşünmez. Ülkemiz genelinde ise, gerek devletin yaklaşımı ve gerekse kişilerin davranış biçimi bunun yüzde yüz tersidir. Demokratik ülkelerde yaygın uygulama, bir şekilde örgütlü ya da örgütsüz olarak bir araya gelen insanların toplantı yapma ve gösteri yürüyüşü gerçekleştirmeleri olduğu gibi, bunun herhangi bir nedenle engellenmesi, toplanan ya da yürüyen insanların dağıtılması, bu amaçla şiddet kullanılması hemen hiç rastlanmayan bir durumdur. Aksine toplanan ve yürüyen insanların güvenliğinin sağlanması için önlem alındığı sıklıkla görülen bir durumdur. Genel bir kural olarak, toplanma yeri ve yürüyüş güzergahının ilgili ve yetkili makama bildirilmesi yeterli olmaktadır. Daha ötesinde, bunun kabulü ve yasal olarak izin verilmesi sadece bazı ülkelerle sınırlı olarak gerçekleşmektedir. Örneğin İngiltere’de toplanma ve gösteri yürüyüşü yapmak için izin gerekmez, sadece toplanma gününün yeri ve zamanı ile ilgili bilgi vermek yeterli kabul edilmektedir. Bunun da nedeni, toplantı güzergahının önceden bilinmesi ile trafik düzeni ve güvenliğin sağlanmasıdır. Bildirim kuralı bu şekilde açıklanmaktadır. Ayrıca, bu temel insan hakkının kullanılmasında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi hükümlerinin esas alındığı da bilinmektedir. Avrupa Birliği üyesi ülkelerde küçük nüanslar dışında genel uygulama bu yöndedir. Bize gelindiğinde durum epeyce farklılaşmakta ve sorunlu bir hale dönüşmektedir.

Önce yasal çerçeveyi açıklamak uygun olacaktır. Buna göre, Anayasa’nın 34. maddesinde, herkesin önceden izin almaksızın silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı bulunduğu belirtilmiştir. Bu hakkın demokratik toplumun temel taşlarından olan ifade özgürlüğü kapsamında olduğu vurgulanmış olmaktadır. Yine aynı Anayasa maddesinde, bu hakkın ancak milli güvenlik ,kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlak ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla ve kanunla sınırlanabileceği hükmü bulunmaktadır. Maddenin ilk fıkrasındaki genel kurala getirilen bu ayrıksı hükümlerin, kuralın uygulanmasında sıkıntı yaratabileceği açık olduğu gibi, temel özgürlüğün sınırlandırılması olarak yorumunu yapmayı da kaçınılmaz kılmaktadır. Öte yandan, 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Yasası incelendiğinde, Anayasa’nın 34.maddesi ile çelişen hükümler bulunduğu ve idare lehine yeni sınırlamalara gidildiği de gözlenmektedir. Buna göre, yasanın 1.maddesinde,” toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller ile gerçek ya da tüzel kişilerin düzenleyecekleri toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yerini, zamanını, usul ve şartlarını, düzenleme kurulunun görev ve sorumluluklarını, yetkili merciin yasaklama ve erteleme hallerini, güvenlik kuvvetlerinin görev ve yetkileri ile yasakları ve ceza hükümlerini düzenlediği” açıklanmaktadır. Maddenin düzenleniş biçiminden, Anayasal özgürlüğü sınırlayıcı hükümler getirilerek özgürlüğün kullanılmasında daha baştan sınırlayıcı bir tavra gidildiği........

© Yurtsever