menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Kemal Aratan’ın Ardından: Çizgiye Borcumuz Var

26 0
09.11.2026

Kemal Aratan’ı 4 Kasım’da, 61 yaşında kaybettik. Bir çizerin ardından yazmak zor iş. Adam üç beş çizgiyle bir yüzü, bir tavrı, koca bir insanlık hâlini anlatıvermiş, siz onun için kurduğunuz cümlelerin hiçbirini beğenmiyorsunuz. Yine de yazmak lazım. Bu ülkede sevdiğimiz insanları uğurlamayı, yaptıklarına sahip çıkmaktan daha iyi beceriyoruz çünkü.

Mizah dergilerine ve çizgi romanlara ne kadar düşkün olduğumu bilen bilir. O sayfalardan öğrendiğim hayat bilgisi bana hâlâ yetiyor. İnsanların kendilerini anlatırken kullandıkları büyük laflarla gündelik hayattaki küçük hesapları arasındaki mesafeyi karikatüristler kadar iyi ölçen pek kimseyi tanımıyorum. Bir adamın oturuşundan, bir kadının bakışından, koca bir kalabalığın aynı yalana aynı anda inanma hevesinden hikâye çıkarıyorlar. Bizi de dışarıda bırakmıyorlar tabii. Okurken bir yerde kendimize yakalanıyoruz.

Karikatüristler bence bu ülkenin hakiki aykırıları, en cesur insanları. Herkes saygı duruşundayken birinin ceketindeki potluğu fark etmek, sonra o potluğun altından koca bir iktidar gösterisini çekip çıkarmak kolay değil. Hele saygıyla korkunun bu kadar birbirine karıştığı bir memlekette. Burada kendini önemli sayan hemen herkes, bu önemin başkalarınca da onaylanmasını bekler. Karikatürist ise adamın bütün hazırlığını bir burun çizerek bozuverir. Pek sevilmemesi o yüzden!

Bedeli de ortada. Daha 2025’te LeMan çalışanlarının bir karikatür yüzünden tutuklandığını, derginin dağıtımının engellendiğini, binasının saldırgan bir kalabalığın hedefi olduğunu gördük. Çizginin başına gelenleri anlatmak için uzak tarihe gitmeye gerek yok yani. Bunca baskının ortasında mizah yapmaya devam etmek, öyle kolay anlaşılır bir dayanıklılık değil. Ülkenin onlara ödettiği bedeli bile bir espriye yer açarak taşıyorlar.

Kendine acıyan bir karikatürist gördüğümü pek hatırlamıyorum. Üzülmüyorlar mı? Üzülüyorlar elbette, kırılıyor, yoruluyorlar. Kimsenin derdini güldü diye hafife alacak hâlimiz yok. Ama kendini dünyanın en talihsiz insanı ilan etmeye pek yanaşmıyorlar. Kendi perişanlıklarının komik tarafını da yakalıyorlar. Benim hayran olduğum biraz da bu. İnsan kendine gülebildiği sürece, başkalarının ona biçtiği zavallı rolüne tam oturmuyor.

Gırgır’dan Leman’a uzanan bir çizgi

Kemal Aratan, çizgiyle kurulmuş bu özgür dünyanın büyük ustalarındandı. 1984’te Gırgır’da başladı, 1986’da Limon’un kurucuları arasına katıldı, sonra Dıgıl, Pişmiş Kelle ve Leman gibi dergilerde çalıştı. Galip Tekin’in yazdığı Vah Vahap Vah’ı o çizdi. Metin Kaçan’la İstedikleri Yere Gidenler’de, Tuncay Akgün’le Ottomanya’da buluştu. Bu isimleri, bu işleri yan yana koyunca çizgili anlatının ne kadar geniş bir alanda gezinebildiği de görülüyor.

İhtiyatsız Adam (İthaki)

İhtiyatsız Adam’ın doğuşuyla ilgili Ters Dergi’de yayımlanmış şahane bir hatıra var.........

© Öteki Sinema