Sağanak yağışta veya kavurucu sıcakta kapı kapı dolaşan kuryeler, ev temizliği ve bakım uygulamalarında çalışan kadınlar, ekran karşısında saatlerce veri etiketleyen içerik moderatörleri… Küresel sermayenin ve teknoloji devlerinin yıllardır dillerinden düşürmediği o parlak yalanı hepsi çok iyi biliyor: “Siz işçi değilsiniz, kendi işinizin patronusunuz. İş ortağısınız.”

Risklerin tamamen işçinin sırtına yıkıldığı, güvencesizliğin “esneklik” ambalajıyla pazarlandığı bu düzen, dünya genelinde 400 milyona yakın insanı kapsayan devasa bir siber-sömürü ordusu yarattı.

Bu sömürü çarkında geçtiğimiz ay tarihi bir gedik açıldı. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 193 Sayılı Platform Ekonomisinde İnsana Yakışır İş Sözleşmesi’ni kabul etti. Bu sözleşme, teknoloji tekellerinin “dijital yenilik için işçi haklarından feragat edilmelidir” sahtekarlığını küresel ölçekte hukuken geçersiz kıldı.

Sermaye lobilerinin masaları devirdiği kıran kırana müzakerelerin ardından kabul edilen ILO 193, dijital fabrikaların görünmez duvarları arasında temel bir sınıfsal dönüşümün işaretini veriyor.

“Ortak Değil, işçisiniz!”

Sözleşmenin en kritik boyutu, sermayenin en büyük yasal hilesi olan “etiket oyununu” bozmasıdır. Platform şirketleri bugüne kadar işçileri kâğıt üzerinde “kendi namına çalışan”, “bağımsız yüklenici” veya “ortak” diye etiketliyordu. Amaç, asgari ücretten, kıdem tazminatından, sendikal haklardan, hatta iş güvenliğinden sıyrılmaktı. ILO 193 bu oyuna açıkbir sınır çekti.

Statüden Bağımsız Güvence: Getirilen haklar şirketlerin tek taraflı dayattığı unvanlara değil, doğrudan kişinin “dijital platform işçisi” olma fiiline bağlanıyor. Kâğıt üstündeki unvanınız ne olursa olsun, artık sosyal haklar ve sendikal güvence kapsamındasınız.

Gerçek Durumun Esas Alınması: Türkiye iş hukukunun temel sütunlarından olan bu ilke, sözleşmenin ruhunu oluşturuyor. Bir çalışanın statüsü belirlenirken sözleşme metinlerine değil, sahadaki fiili çalışma ilişkisine bakılması zorunlu kılınıyor.

Platform şirketleri yazılımların arkasına saklanıp işçiye kâğıt üzerinde ne ad takarsa taksın,üretim sürecini ve denetimi algoritma üzerinden şirket yönetiyorsa, karşımızdaki özne sonuna kadar işçidir!

Üstelik........

© İlke TV