Ölümü Unutmadan Yaşamak

Bu , hep sorulan bir sorudur. Cevabı da hazırdır.

Yanlış değil. Ama eksik.

Ben o eksiğin peşindeyim.

Ve bu soruyu özellikle Ramazan'da sordum.

Çünkü namaz bir Müslümanın bütün ömrüne yayılmış bir farzdır. On iki ay. Her gün. Hayatın her hâlinde.

Ama Ramazan'da başka bir şey olur.

Oruçlu bir beden namaza durduğunda, aynı hareketlerin içinde başka bir iklim doğar. Daha derin. Daha sessiz. Daha yakın.

Sanki oruç bedenin gürültüsünü kesiyor ve namaz o sessizliğe dolup taşıyor.

Peki insan bu gerçeği biliyor mu? Biliyorsa , neden bu kadar kolay unutuyor?

Kur'an insanı tanımlamak için bir kelime seçer: el-insân. Kökü nisyân'dır yani unutmak, unutkanlık.

İnsan, unutan varlıktır. Bu tespit insan için suçlayıp yargılamadan yapılan tarafsız dürüst bir tespittir.

Sabah , ölümün ağırlığını hatırlayan insan, öğle vakti trafik sıkışıklığında yaşama ve yaşananlara hiç bitmeyecekmiş gibi isyan eder. Akşam namazını kıldıktan sonra gece ekrana gömülür. Hafta sonları "anlam arayışına" çıkar, Pazartesi aynı unutma ritimiyle telaşın içine dalar.

Unutan insan sürekli geri döner. Her gün. Her saat. Öyleki unutkanlık Israrcıdır da.

O zaman hatırlatma sorusu şu değildir: "Neden namaz kılalım?"

Soru şu olmalıdır : "Nasıl bir pratik, unutmayı sistematik olarak kesintiye uğratabilir?"

İşte asıl namaz o pratiktir.

Ritüelleri Masaya Yatırınca

Yeryüzündeki tüm inanç sistemlerinde bir eşik vardır.

Hazır olman gerekir. Mekân gerekir. Aracı gerekir. Belki para gerekir. Belki hiyerarşi.

Namaz ise uzun hazırlıklar beklemez.

Su yoksa toprak yeter. (Maide, 6 — teyemmüm)

Özel bir mekan şartı dahi yoktur . "Yeryüzü bana mescit ve temizleyici kılındı." (Buhari)

"Her koşulda, her mekânda kutsal ayağına gelir."Hiçbir ibadet sistemi bunu bu kadar radikal uygulayamamıştır. Devasa tapınaklar uzun hazırlık süreçleri , hayattan kopmayı gerektiren özel durum ve görünümler … Namaz ise çölde, zindanda, gemide, savaş meydanında yaşamın doğal bir parçası olarak kılınmıştır.

Taşınabilir kutsallık, bu küçük bir detay değildir.

Nefes bedenin zorunluluğuysa, namaz ruhun zorunluluğudur.

Şartsızdır. Vakti gelince durur.

Birini ihmal edersen ölürsün, diğerini ihmal edersen , ağır ağır unutursun.

Unutmak da bir çeşit ölümdür.

Namaza durduğun an dünya askıya alınır.

Kredi kartı kullanmazsın. Ekrana bakmazsın. Telefona cevap vermezsin. Kimse seninle konuşamaz, meşgul edemez, bekletemez.

Ölümde de aynısı olmaz mı?.

Ama Ramazan'da bu prova farklıdır.

Oruçlu beden zaten susmaktadır. Mide susar. Dil susar. Dünya biraz geri çekilir.

O sessizliğin içinde namaza duran insan, aynı secdeyi başka bir yerden yapar.

Oruç ve namaz burada birleşince insan ne dünyaya ne ölüme aittir , ikisinin arasında, sessizliğin tam ortasında asılı kalır.

Seçilmiş kopuş insanı güçlendirir.

Fark şu: Ölüm seni seçerken namazı sen seçersin.

Seçilmiş kopuş insanı güçlendirir.

Psikologlar buna "gönüllü mahrumiyetle yüzleşme" der. İslam buna namaz der. İkisi aynı şeyi anlatır: Kontrolü bırakmayı öğrenmek için önce küçük ölümler yaşanmalıdır.

Günde beş kez. Her gün.

Namaz, ölümlü bir varlığa ölümünü unutmadan yaşamasını öğreten pratiktir.

Durmanın Devrimciliği

Modern insan duramıyor, biliyor aslında ama yapamıyor.

"Üç farklı kategori — beden, doğa, sessizlik — ve hepsi yine de 'seçenek' olarak kalıyor. Namazın zorunluluğuyla farkı daha net çıkıyor."

O çıkınca bölüm şöyle akar:

Modern insan duramıyor — biliyor aslında ama yapamıyor.

"Dur" diyorlar ona. Meditasyon yap. Doğaya çık. Sessizliğe çekil.

Hepsi iyi niyetli. Hepsi yarım.

Çünkü hepsinde bir seçenek var...

Bugün yapmasan da olur. Yarın telafi edersin. Uygulamayı silersin.

Namazda ise bir vakit gelir ve geçer. Telafi edilebilir ama geri dönmez.

"Namazı vakti geçmeden kılın, çünkü vakti geçen namaz borç olur." (Tirmizi)

Borç kelimesine dikkat. Borç, geçmişin bugüne uzanan talebidir. Zaman borçla dolunca ağırlaşır.

Vakit, geri alınamaz. Bu yüzden namaz zamana saygıdır aynı zamanda.

Dışarıdan bakana namaz fiziksel tekrarlar gibi görünür.

Aynı hareketler. Aynı sözler. Her gün.

Ama tekrar, derinleşmenin şartıdır.

Bir müzisyen aynı eseri bin kez çalar bile her defasında farklı bir katmana iner. Tekrar onu kopyalamaz, onu rafine eder.

Namazın her rekâtı da böyledir. Aynı Fatiha, aynı rükû, aynı secde. Ama içerideki insan her gün başka bir insan olarak gelir. Ve namaz onu olduğu yerde karşılar.

Hz. Peygamber bir gün sordu: "Evinizin önünde bir nehir olsa ve günde beş kez yıkansa, kirden eser kalır mı?" Sahabe "hayır" dedi. "İşte namaz böyledir" dedi. (Buhari)

Dışarıdan akan su, içeriden yıkar.

Şunu sormadan geçemem.

Namaz kılmayanlar ne yapıyor? Dağılıyor mu?

Hayır. Kimi meditasyon yapıyor, kimi koşuyor, kimi yazıyor. Hepsi bir şekilde "durma pratiği" arıyor.

İnsan durma ihtiyacıyla yaratılmıştır. Sistem bunu bilir. Namaz ise o ihtiyaca verilmiş en eski, en taşınabilir, en bütünlüklü cevaptır.

Biçimden önce ihtiyaç gelir. İhtiyaç insanı anlatır.

Soru Burada Biter mi?

Çünkü soru "neden kılalım?" ile başladı, ama asıl soru farklı:

Kılıyorsan neden kılıyorsun?

Alışkanlıktan mı? Korkudan mı? Toplumsal baskıdan mı? Yoksa o kandili söndürmemek için mi?

Namaz bir eylemdir. Ama arkasındaki niyet, o eylemi ya boş bir harekete ya da zamanı aşan bir ana dönüştürür.

Ve insan, her namazda bu soruyu yeniden cevaplamak zorundadır.

Sormaktan vazgeçen , unutmuştur.

Unutmak ise biliyorsunuz: insanın meylidir.

© Habername