Çin'in 2026-2030 dönemini kapsayan 15. Beş Yıllık Planı'nın asıl hikâyesi yalnızca büyüme hedeflerinde değil, teknolojik bağımsızlığı nasıl bir devlet stratejisine dönüştürdüğünde yatıyor.

Pekin bu kez yalnızca daha fazla üretmek veya daha hızlı büyümek istemiyor. Yapay zekâdan çipe, temel bilimden enerjiye, kuantumdan biyoteknolojiye, insan kaynağından uzun vadeli sermayeye kadar birbirini tamamlayan bir teknoloji ekosistemi kurmaya çalışıyor.

Bu nedenle planı yalnızca bir ekonomik kalkınma programı olarak okumak eksik kalır.

Asıl mesele, Çin'in geleceğin teknolojilerini tek tek üretip üretemeyeceğinden çok, bu teknolojileri ortaya çıkaracak bilim, insan kaynağı, sermaye, enerji, üretim ve altyapı sistemini aynı anda kurup kuramayacağı.

Yeni Kaliteli Üretici Güçler Modeli

Çin'in yeni ekonomik modelinin merkezinde "Yeni Kaliteli Üretici Güçler" olarak çevrilebilecek New Quality Productive Forces yaklaşımı bulunuyor.

Buradaki fikir basit. Ekonomik büyüme artık yalnızca daha fazla fabrika, iş gücü ve sermaye kullanarak sağlanamıyor. Yapay zekâ, robotik, yüksek performanslı bilgi işlem, biyoteknoloji, yeni enerji, ileri malzemeler ve kuantum teknolojileri yeni üretkenlik alanlarını oluşturuyor.

Çin 2026-2030 döneminde Ar-Ge harcamalarının yıllık ortalama en az yüzde 7 artmasını ve çekirdek dijital ekonomi sektörlerinin ekonomik katma değer içindeki payının yüzde 12,5'e ulaşmasını hedefliyor.

Ancak bu dönüşümün merkezinde yalnızca teknoloji yok. İnsan kaynağı da aynı stratejinin parçası.

Çin stratejik bilim insanlarından genç araştırmacılara ve ileri mühendislik kadrolarına kadar çok katmanlı bir yetenek sistemi kurmaya çalışıyor. Küresel Güney ülkelerinden bilim insanlarını çekmeye yönelik programlar da bu yaklaşımın uluslararası ayağını oluşturuyor.

Dolayısıyla teknoloji rekabetinin bir bölümü laboratuvarlarda yaşanırken, diğer bölümü yetenek havuzunda yaşanıyor.

AI ve bilimin birleştiği yeni dönem

Çin'in planındaki en önemli değişimlerden biri, temel bilimin doğrudan ekonomik ve teknolojik kapasitenin parçası haline gelmesi.

Çünkü yapay zekâ daha güçlü hale geldikçe yalnızca daha iyi algoritmalara değil, yeni matematik, fizik, kimya ve biyoloji bilgisine de ihtiyaç duyuluyor.

Bu nedenle Çin'in AI stratejisi yalnızca chatbot veya üretken yapay zekâ geliştirmekten ibaret değil. Asıl hedeflerden biri AI for Science, yani yapay zekânın bilimsel keşif sürecinin içine yerleştirilmesi.

Çin Bilimler Akademisi'nin ScienceOne 100 girişimi bu yaklaşımın örneklerinden biri. Bu tür sistemler literatür taramasından bilimsel problem çözmeye kadar araştırma süreçlerini hızlandırmayı hedefliyor.

15. Beş Yıllık Plan'da yapay zekânın ağırlığının artması da dikkat çekici. AI ifadesi 14. Beş Yıllık Plan'da 11 kez geçerken 15. Plan'da 52 kez yer alıyor.

Fakat burada kelime sayısından daha önemli olan, AI'ın diğer teknolojilerle birlikte ele alınması.

Yüksek performanslı çipler, veri altyapısı, hesaplama kapasitesi ve enerji AI stratejisinin tamamlayıcı parçaları olarak görülüyor.

Bu nedenle Çin'in yapay zekâ yarışını yalnızca model geliştirme yarışı olarak okumak yanlış olur.

Bir model ne kadar güçlü olursa olsun arkasında yeterli hesaplama gücü, enerji, veri ve altyapı yoksa ölçeklenemez.

Çin'in asıl hedefi bu zincirin mümkün olduğunca geniş bölümünü kontrol edebilmek.

Çip savaşının merkezinde teknoloji bağımsızlığı

Bütün bu sistemin en hassas noktalarından biri yarı iletkenler.

Çin dünyanın en büyük elektronik üretim ekosistemlerinden birine sahip. Ancak ileri çip üretiminde tasarımdan üretim ekipmanlarına ve yazılımlara kadar........

© Haberler