İthal tüketimde 6 yıl sonra tarihi fren
Baskılı kur politikası ithalat için kapı aralarken, parasal sıkılaşma kapsamında yüksek düzeylere ulaşan faiz ve kredi musluklarının kısılmasının talebi baskılaması, ithal tüketim iştahını bastırdı. Tüketim malı ithalatı kur şoku sonrası 2019’da yaşanan sert düşüşten sonra ilk kez bu yıl düşüşe geçti. Altı yıl önceki tarihi çöküş, kontrol dışı patlayan bir döviz krizinin yol açtığı alım gücü kaybının eseriyken, bu yılki düşüş ise ekonomi yönetiminin iç talebi bilinçli soğutma politikasının somut başarısı.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) dış ticaret verilerine göre toplam ithalatın yıllık bazda yüzde 5,3 artarak 281,9 milyar dolara ulaştığı ocak-eylül döneminde tüketim malı ithalatı yüzde 6 düşüşle 40 milyar 979,7 milyon dolara geriledi. Diğer kategorilerdeki ithalat ise artışını sürdürdü. Sanayide üretim girdisi olarak gerçekleştirilen hammadde/ara malı ithalatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 8,5 artışla 200,2 milyar, üretim yatırımlarında kullanılacak makine ve ekipmanları kapsayan sermaye (yatırım) mallarının ithalatı da yüzde 2,8 artışla 39,9 milyar dolara ulaştı. Toplam ithalatta tüketimin geçen yıl ilk dokuz ayda 16,3 olan payı, bu yıl aynı dönemde yüzde 14,5’e gerilerken, hammadde/ara malının payı yüzde 68,9’dan yüzde 71’e çıktı.
6 yıl sonra gelen kırılma
İlk dokuz aylık dönemlere göre Türkiye’nin tüketim malı ithalatında bundan önceki sert düşüş 2019 yılında yaşanmıştı. Ağustos 2018’de yaşanan kur şokunun devam eden etkisiyle, başka deyişle yüksek kurların caydırıcılığı ile tüketim malı ithalatı anılan yılın ilk dokuz ayında yıllık bazda yüzde 26,4 düşüş kaydetmişti.
Ancak izleyen dönemde oluşan yeni dengeler, devam tüketim iştahı ve baz etkisi ile 2020’den itibaren yeniden artışa geçen tüketim malı ithalatı anılan yılın ilk dokuz ayında yıllık bazda yüzde 7,7 artmıştı. İlk dokuz aylık dönemler itibarıyla tüketim malı ithalatında 2021’de yüzde 13,6, 2022’de yüzde 14,2 olan artış, 2023’te yüzde 60,8’le ürkütücü düzeylere ulaşmıştı. Bu artışlarda pandemi başlayıp devam eden “enflasyondan kaçış, mala hücum” psikolojisi ile ivmelenen tüketim iştahı etkili olmuştu.
2023’ün ikinci yarısında yeni ekonomi yönetimi tarafından başlatılan parasal sıkılaşma programı kapsamında faizler kademeli olarak yükseltilirken, enflasyonu düşürmek amacıyla ekonomiyi soğutmak, iç talebi baskılamak için kredi kısıtlamaları başta alınan........
