İlkokuldan itibaren herkese gösterilen, ezberletilen, hatta üzerinde ülkeler bulmacası oynanan dünya haritasında hep okyanuslara ve kara parçalarına odaklanırdık.

Haritanın karşısına geçip dünyayı uzaktan seyrettiğinizde, devasa okyanusların ve uçsuz bucaksız karaların hâkim olduğu devasa bir gezegen görürsünüz. İnsan her zaman kendini bu muazzam coğrafyanın tek hakimi sanır; kurduğu devasa sanayilerle, gökyüzüne ulaşan gökdelenlerle ve saniyeler içinde kıtalar arası veri transfer eden çipleriyle gururlanır.

Ancak modern medeniyet dediğimiz bu karmaşık ve kibirli çark, aslında haritada toplu iğne başı kadar yer kaplayan birkaç dar su geçidine muhtaçtır. Bir zamanlar hiç kimsenin dikkat etmediği ama küresel ekonominin omurgasını oluşturan uluslararası ticaretin yaklaşık yüzde 80'i deniz yolları üzerinden gerçekleştirilmektedir. Sanayi hammaddelerinden tarım ürünlerine, ham petrolden tüketim mallarına kadar devasa bir hacim okyanuslar üzerinden taşınırken, bu sistemin güvenliği küresel haritada yer alan sadece birkaç kilometrelik dar boğazlara ve kanallara bağımlıdır.

EN KIRILGAN ZAYIF NOKTALAR…

Jeopolitik literatürde "Chokepoint" (Düğüm/Tıkanma Noktası) olarak adlandırılan bu kritik geçitler, küresel sistemin hem en verimli lojistik kanalları hem de askeri ve ekonomik açıdan en kırılgan "zayıf noktalarını" oluşturmaktadır.

İnsanlar günlük hayatın koşturmacasında süpermarket raflarında dizili gıdaların, depomuza doldurduğumuz yakıtın ya da internetten tek tıkla sipariş ettiğimiz teknolojik cihazların bize ulaşma serüvenini pek düşünmeyiz. Oysa o ürünler, binlerce kilometre yol kat eden dev konteyner gemilerinin sırtında, dünyanın en dar sefer koridorlarından süzülerek önümüze gelir.

Hürmüz Boğazı'nda bir tanker yandığında veya Süveyş Kanalı'nda dev bir gemi fırtınanın etkisiyle karaya oturduğunda, insanlık küreselleşmenin aslında ne kadar nazik ve kırılgan bir ipliğe bağlı olduğunu aniden hatırlar. Tek bir kanalın birkaç gün kilitlenmesi, küresel piyasalara milyarlarca dolarlık felç getirir; fabrikalarda bantlar durur, benzin istasyonlarında kuyruklar uzar ve masamızdaki ekmeğin fiyatı bir gecede katlanır.

YENİ GÜÇ, KAYNAĞIN AKTIĞI MUSLUK

Geçmişte imparatorluklar geniş toprakları, verimli ovaları ve maden sahalarını ele geçirmek için savaşırdı. Bugünün jeopolitiğinde ise güç, sadece kaynağa sahip olmakla değil, o kaynağın aktığı musluğu, yani dar boğazları kontrol edebilmekle ölçülüyor.

Süper güçlerin donanmalarını Pasifik’ten Hint Okyanusu’na, Akdeniz’den Karadeniz’e kadar bu dar geçitlerin etrafında konuşlandırması tesadüf değildir.

Çin’in "Malakka İkilemi" dediği kâbus, enerjisinin ve ticaretinin bir gün tek bir dar geçitte ABD tarafından kesilmesi korkusudur. Rusya’nın yüzyıllardır Karadeniz’den açık denizlere açılma arzusu, Türk Boğazları’nın coğrafi kilit rolüne çarpar. Orta........

© Diriliş Postası