23 Eylül Rıfat el-Arir’in doğum günüydü. Ben ancak şimdi onun hakkında yazabiliyorum. Çünkü toplumsal hareketlerde üstlendiğim sorumluluklar nedeniyle yazınsal üretime ancak şimdi yer açabildim. Rıfat bunu anlardı. Hatta böyle olmasını isterdi.

Rıfat el-Arir kimdir?

Çünkü Rıfat’a dair okudukça, dinledikçe, öğrencilerinin ve dostlarının onun hakkında yazdıklarına baktıkça tekrar tekrar aynı yere geliyorum: O, “hikâyenizi anlatın” diyor ama hikâye anlatmayı yaşananlardan bağımsız düşünmüyor. Bir aktivist ve öğretmen olarak dayanışmayı, örgütlenmeyi güçlendirmeyi önemsiyor.

Rıfat el-Arir, Gazze’deki İslam Üniversitesi’nde İngiliz edebiyatı ve yaratıcı yazarlık dersleri veren bir profesördü. Şairdi, yazardı, çevirmendi. Genç yazarlarla çalışıyor, öğrencilerini yazmaya ve kendi hikâyelerini anlatmaya teşvik ediyordu.

Öğrencilerinden Cihad Ebuselim, Rıfat’ın sınıfında olmanın geleneksel bir eğitim deneyiminin çok ötesinde olduğunu anlatıyor. Rıfat İngilizce öğretiyordu; Shakespeare’den Malcolm X’e, feminist edebiyattan farklı coğrafyaların şiirlerine uzanan bir dünyayı sınıfa taşıyordu. İngilizce onun için bir ders değildi; Gazze’nin sınırlarının ötesine açılan bir pencereydi.

Öğrencilerinin merakını çoğaltıyor, kendilerini ifade edebilmeleri için alan açıyordu. Dünyanın bundan ibaret olmadığını, başka düşüncelerin ve hayatların da mümkün olduğunu deneyimletebilmek bir öğretmenlik biçimi. Rıfat’ın öğretmenliğini aynı zamanda bir direniş biçimi olarak görmemin nedeni bu.Kendi hikâyesini anlatmakla beraber başkalarının kendi hikâyelerini anlatabilecekleri alanlar açıyordu. Gazze Cevap Yazıyor’la karşılaştığımda da beni en çok burası etkiledi.

Rıfat el-Arir’in editörlüğünü yaptığı kitap, Gazze’den on ikisi kadın on beş genç Filistinli yazarın kısa hikâyelerini bir araya getiriyor. Bu hikâyelerde işgalin ve ablukanın gündelik hayata etkilerinden mülteci kamplarına, zeytin ve limon ağaçlarından Kudüs’e, tünellerden geri dönüş hakkına uzanan bir dünya var. Kitabın önemi, yaşananları anlatmasının yanı sıra Filistinlilerin kendi hikâyelerini kendi sesleriyle anlatmalarına alan açmasında.

Rıfat, kitabın girişinde bu hikâyelerin neden yazıldığını anlatırken “Gazze, insanlar unutmasın diye yazıyor” diyor. Burada yazmak yalnızca edebî bir üretim değil; hafızayı korumak, yaşananları başkasının anlatısına terk etmemek ve bütün bunların içinde yaratıcılığı sürdürebilmek anlamına geliyor.

Bir halkın hikâyesini yalnızca başkaları anlatmaya başladığında, anlatılan şey değişiyor. İnsanlar yaşadıklarıyla değil, onlar hakkında söylenenlerle tanımlanmaya başlıyor. Bir süre sonra insan bir hikâyenin öznesi olmaktan çıkıp hikâyenin nesnesine dönüşebiliyor: bir habere, bir görüntüye, bir istatistiğe, bir sayıya.

Oysa o kişi bir sayı değil. Belki bir ağacı vardı, yağmuru seviyordu, bir şakası vardı, bir öğrencisine kahve ısmarlamıştı, bir şarkıyı çok seviyordu. Korkuyor, gülüyor, bir gelecek hayal ediyordu. Bunların hepsi bir insanın hikâyesi. Hikâye anlatmak, biraz da bunların unutulmasına izin vermemek.

Rıfat’ın yazılarında savaşın yakıcılığını, çirkinliğini inkâr etmeden hayatın küçük ayrıntıları da var: yağmur, ağaçlar, çocuklar, evler, yemekler, korkular, gündelik hayat… Çünkü hayat yalnızca ölümden ibaret değil. Belki de tam bu yüzden, ölümün ortasında hayatın ayrıntılarını anlatmak bu kadar önemli. Hikâye anlatmak bir yaşama eylemine........

© Bianet