Kafkaslar bölgesinde kalıcı barış hayli yakın gibi görünüyor. Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki problem önemli ölçüde aşılmış durumda. Türkiye ile Ermenistan da tam barış durumuna yakınlar.
Zengezur işinde bizimkiler hatalı işler yaptılar. ABD’yi oraya sokmaktansa Ermenistan’a koridoru bırakmak daha iyi olurdu. Türkiye’nin Ermenistan’a laf geçirmesi, ABD’ye laf geçirmesinden çok daha kolay. Üstelik Azerbaycan konusu da hallolunca Ermenistan ve Türkiye’nin çıkarları da büyük ölçüde paralel hâle gelecek. ABD için ise durum böyle değil.
Gelelim Ermenistan ile barışın getireceği fırsatlara ve bu fırsatlara hazırlanma konusuna.
Ermenistan’da asıl nüfus ve ekonominin merkezi başkent Erivan bölgesi. Yani bizim Iğdır şehrinin karşısı. Iğdır, Ağrı Dağı’nın eteklerinde kaldığı için bizim için dahi ulaşımı pek kolay bir şehir değil. Neyse ki havalimanı var.
Ermenistan’ın ikinci önemli ekonomik bölgesi ise kuzeydeki Gümrü şehri. O da bizim Kars’ın karşılarında kalıyor. Tahmin ediyorum, o taraftan ulaşım bizim ticari mallar için daha kolay olacaktır; malum, Kars’a kadar tren yolu da geliyor, hatta bu tren yolu Gümrü’ye de bağlanıyor.
Sınır kapılarımız da doğal olarak bir tane Iğdır tarafından, bir tane de Kars tarafından var.
Tam barış ortamı sağlandığında Ermenistan bize bol miktarda turistik hizmet ve alkollü içecek satacaktır. Biz de Ermenistan’a bol miktarda turistik hizmet ve her türlü sanayi ve tüketim malı satacağız. Muhtemelen çok hızlı şekilde Ermenistan’ın bir numaralı ticari ortağı hâline geleceğiz.
Bu durum şöyle de bir dinamik yaratacak: Ermenistan ekonomisinin hızla büyümesini ve zenginleşmesini biz arzu eder hâle geleceğiz; çünkü ne kadar Ermenistan ekonomisi büyürse, Türkiye’den o kadar çok mal ithal etme gücüne kavuşacak ve bu da Türkiye’yi kalkındıracak. Ermenistan Ermenilerinin azman diaspora Ermenilerine karşı durumu da güçlenecektir; bu da Türkiye için olumludur.
Türkiye, Ermenistan ticaretini ve komşuluk ilişkilerini büyük ölçüde Iğdır ve Kars şehirleri üzerinden yapacaktır. Yani bu iki şehri özel olarak Ermenistan ticaretine ve turizmine hazırlamamız faydalı olur.
Kalıcı barışın sağlanması varsayımıyla, geçiş dönemini kapsayan hangi politikaları politika yapıcılarımızın değerlendirmesine sunabiliriz?
1) Karşılıklı büyükelçilikler açılmalı ve ilave konsolosluklar da açılmalıdır. Türkiye’nin Gümrü’de konsolosluğunun olması uygun olur.
2) Karşılıklı ticareti ençoklamak için belirli ürün gruplarının vergileri düzenlenmelidir. Daha iyisi, STA müzakere edilip imzalanmalıdır.
3) Ermenistan’ın Türkiye’den hızlı ve büyük miktarda ithalat yapabilmesi için Ermenistan’a hem Türk bankacılık sistemi üzerinden hem de IMF, Dünya Bankası vb. kurumlar üzerinden krediler açılmalıdır.
4) Ermenistan vatandaşlarına vizenin ya tümden kaldırılması ya da çok kolay hâle getirilmesi uygun olur. Türklerin Ermenistan’a girişi ise daha kontrollü olarak açılmalıdır çünkü yüz binlerce vatandaşımız lahmacun, pastırma, dolma yemeye Ermenistan’a giderse hem Ermenistan’da fiyatlar fırlar hem de sosyal doku bu hızlı turist akınını kaldıramayabilir. Türklerin ticaret amaçlı ziyaretinde sorun yok; ama turistik ziyaretlerde kapasitenin ilk senelerde kontrollü açılması uygun olur.
5) Sınır ticaretini güçlendirmek için planlı şekilde Türkiye tarafına çeşitli tüketim malları ve pazar yerlerinin açılması uygun olur. Ermenilerin araba ile Türkiye’ye gelip bagajları alışveriş ile doldurup dönmesini de kolaylaştırmalıyız.
6) Iğdır ve Kars şehirlerimizin artacak ticaret sonucunda hızlı kalkınmalarını beklemeliyiz. Şehircilik felaketi yaşanmaması için nüfus, turizm ve kalkınma planlarının önceden hazırlanması ve ilgili kapasitenin sunulması uygun olur.
7) Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki sınır kapılarının da özellikle Türkiye orijinli mallar için daha geçişken hâle getirilmesi uygun olur.
8) Hazar’daki statü belirsizliğini Hazar’a kıyıdaş ülkeler birkaç sene önce çözdüler ve göl ile deniz arasında bir statü belirlendi. Ayrıca ülkelere ikili boru hattı anlaşması yapma imkânı da geldi. Maalesef bizimkiler bu fırsatları değerlendirmek ve kardeş halklara para aktarmak yerine ABD ve Avrupa ülkelerinden tankerlerle doğalgaz........

© Aydınlık