Stanje "na terenu" uglavnom je slijedeće:

Najveći broj naših mikro i malih firmi (a takvih je u BH privredi ponajviše) ne može svoje poslovanje troškovno opteretiti toliko da sebi kadrovski priušti vlastitog računovođu, a o kompletnoj službi finansija i računovodstva vjerovatno mogu razmišljati samo naše velike firme. O tako nečemu u uslovima pod kojim posluju samostalni poduzetnici – naravno, ne može se ni sanjati!

Za Akta.ba piše: Jasmin Omeragić, ekonomist i certificirani računovođa sa višedecenijskim iskustvom u praksi i teoriji finansija, računovodstva, poreza i revizije

Rješenje problema je poznato: posao se povjerava računovodstvenoj agenciji, knjigovodstvenom servisu ili pak ozbiljnijoj firma za pružanje računovodstvenih usluga. Ali, slijedeći objave na oficijelnim sajtovima pružalaca računovodstvenih usluga, svi oni uglavnom (kao glavnu reklamu) u prvi plan ističu čak i trocifrene brojke klijenata koji su im povjerili „svoje knjige“.

Koliko vremena mogu odvojiti pružaoci računovodstvenih usluga za svakoga svoga klijenta u „presudnom trenutku“ utvrđivanja baš njegovog poslovnog rezultata, te samim time i osnovice za izračun poreznog opterećenja po osnovu toga rezultata, u 90% slučajeva odgovor bi vjerovatno bio – niti jedan minut!

Naravno, računovođe uvijek (a pogotovo u vrijeme predaje obaveznih poreznih prijava) „stiskaju“ rokovi, jer mora sve računski, u kontroli i logički „da štima“ pa za dogovore oko poslovnog rezultata niko nema vremena...

U konačnici, većinu poreskih obveznika njihove računovođe „obraduju“ virmanom za uplatu poreza na dobit ili na dohodak (ovisno o obliku organizacije). Dakle, između većine računovođa i njihovih klijenata - o porezu tu bude: početak i kraj priče!

Na pitanje: otkud' toliki porez, ili kakva „crna“ dobit (a para „niđe“), odgovor je obično – toliko je računica pokazala, pa pitati: a, je l' to moglo išta manje – nema više ni smisla ni vremena. Oni uporni u zapitkivanju, a kojima se učinilo da valja baš mnogo platiti, mogu još od računovođe dobiti odgovor da se može podnijeti i izmjenjena poreska prijava, ali onda „ide“ inspekcija, razna dokazivanja... pa na kraju može sve skupa „izaći“ – još više!

Naravno, isprika časnim izuzecima, a pouka svim onima koji se „nađu“ u ovoj priči.

Biznismeni bi se morali malo više pozabaviti „svojim knjigama“

Naime, zakon je propisao pravila poreznog ponašanja, te je pored svih obaveznih radnji ipak definirao i određene porezne olakšice koje bi porezni obveznici i njihove računovođe trebali (i mogli) iskoristiti. I, da opet sve bude po zakonu. Međutim, mnogi zbog bojazni od tereta dokazivanja dozvoljene mogućnosti korištenja poreznih olakšica uglavnom – izbjegavaju.

Biznismeni bi morali (sa)znati da osnovica za obračun poreza iz poslovnog rezultata se formira usklađivanjem poslovnog rezultata za sve porezno nepriznate rashode te prihode koji se izuzimaju od oporezivanja, kao i za kapitalne dobitke ili gubitke u okviru jednog poreznog razdoblja. Osim navedenog, za utvrđivanje porezne osnovice je potreban i efekat transfernih cijena za ona pravna lica koja posluju sa povezanim licima.

Porezno nepriznati rashodi su regulirani propisima, no najčešće su to: zatezne kamate i troškovi postupka prinudne naplate javnih prihoda, novčane kazne, porez po odbitku plaćen na teret isplatioca, nedokumentirani rashodi, kao i ispravke vrijednosti potraživanja, no kod tih rashoda dobro provjeriti jesu li ispunjeni uslovi u skladu sa zakonskim propisima.

Isto tako, prihodi koji se izuzimaju od oporezivanja su oni prihodi koji su ostvareni na osnovu učešća u kapitalu drugog poreznog obveznika, te otpisi potraživanja i ukidanja rezervisanja koju su u prethodnim godinama bili iskazani kao nepriznati rashodi.

Porezna politike svake firme trebala bi u skladu sa zakonom uspostaviti i vlastita pravila za optimizaciju poreznog opterećenja. Propisi jesu regulirali dosta toga, no poreski obveznici većinu toga „ispoštuju“ samo forme radi, što znači da internu poreznu politiku firme zapravo – i nemaju! Naime, uglavnom nema interne kontrola bilansa, obračuna, poreskih i drugih prijava, izvještaja i sličnih dokumenata koji imaju za svrhu porezni tretman poslovanja firme, pogotovo kada su u pitanju vrlo osjetljivi slučajevi utvrđivanja poreskih kredita i/ili prava na povrat javnih prihoda. Istina, to jesu stvari koje računovođa treba sugerirati menadžmentu firme, no vlasnik firme bi ipak morao biti osoba broj jedan koja je zadužena za učinkovito upravljanje, pošteno sticanje dobiti iz poslovanja firme, ali i za optimizaciju poreznog računovodstva svoje firme.

Jer, sva poslovna „mudrost“ je u ostvarivanju maksimalne dobiti uz zakonitu minimizaciju poreznog opterećenja poslovanja firme.

Nažalost, vlasniku firme najlakše je prenijeti sve odgovornosti za optimizaciju poreznog opterećenja na menadžment, a menadžment će se „osloniti“ na – računovođu, jer mi u BiH ne možemo se baš pohvaliti takvom organizacijom eksternog pružanja računovodstvenih usluga koje može (osim markentiške promocije) i zaista kadrovski i materijalno spremno i praktično provoditi poreznu politiku u ime svojih klijenata.

Stoga, i za ovaj godišnji obračun (čiji je rok za predaju veoma blizu) vlasnici firme još uvijek imaju vremena malo više pozabaviti se „svojim knjigama“, te inicirati aktivnosti koje mogu rezultirati smanjenjem obaveza za porez na dobit i/ili dohodak.

Ipak, pozabavimo se mi pričom o poreskim olakšicama

Za početak, napomenimo (za gubitaše) da prilikom utvrđivanja porezne osnovice, porezni obveznik ima pravo koristiti porezne gubitke iz prethodnih godina za umanjenje porezne osnovice u tekućoj godini, te da je to je moguće najduže pet godina od godine kada je prvi put iskazan gubitak.

Ali, pored toga (jer nikome nije cilj biti gubitaš), porezni obveznik može koristiti zakonom propisane porezne olakšice po osnovu:

investiranja u stalna sredstva – tj. umanjenja porezne osnovice za 50% ako su ispunjeni zakonom propisani uslovi. To su uslovi kojima je precizirano da je u pitanju investiranja u proizvodnu opremu, odnosno da je osnov investiranje u stalna sredstva, te da su karakteristike ovih poticaja vezane za: ulaganja u imovinu koja se koristi u svrhu obavljanja proizvodne djelatnosti, da su ta ulaganja iz vlastitih sredstava, da se ovaj poticaj ne može kombinirati sa poticajem po osnovu novoprimljenih zaposlenih niti sa korištenjem poreznih gubitaka, te da se ograničava isplata dobiti za period od dvije godine od korištenja poticaja.

investiranja u stalna sredstva – tj. umanjenja porezne osnovice za 50% ako su ispunjeni zakonom propisani uslovi. To su uslovi kojima je precizirano da je u pitanju investiranja u proizvodnu opremu, odnosno da je osnov investiranje u stalna sredstva, te da su karakteristike ovih poticaja vezane za: ulaganja u imovinu koja se koristi u svrhu obavljanja proizvodne djelatnosti, da su ta ulaganja iz vlastitih sredstava, da se ovaj poticaj ne može kombinirati sa poticajem po osnovu novoprimljenih zaposlenih niti sa korištenjem poreznih gubitaka, te da se ograničava isplata dobiti za period od dvije godine od korištenja poticaja.

porezne olakšice po osnovu zapošljavanja – ili umanjenja porezne osnovice za iznos bruto plata novoprimljenih zaposlenika, ili ukratko: mogućnost ostvarivanja poreske olakšice po osnovu novoprimljenih zaposlenika koji moraju imati ugovor o radu sa punim radnom vremenom u kontinuitetu 12 mjeseci, te da isti ne smiju biti zaposleni kod poveznih lica u prethodnih pet godina.

porezne olakšice po osnovu........

© Akta