Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Güzel Sanatlar ve Tasarım Fen Hemşirelik İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tıp Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

"HAYATI: doğal bir OKUyuşla; PAYLAŞmak"

Vahyin Normatif Sürekliliği ve Şeriatın Dinamik Yapısı

Kur’an’daki çok sayıdaki hükmü “nesh” sanmak, vahyin merhale metodunu yanlış adlandırmaktır; zira Şâri‘ bize iptali değil, toplumsal şartlar değiştikçe şer‘î yasaların da değişebileceğini öğretmiş, böylece hükmün değil illetin yenilenmesiyle adaletin çağlar boyunca diri kalacağını göstermiştir. 

İslâm hukuk metodolojisinin en kritik ve en fazla yanlış anlaşılan meselelerinden biri, şer‘î hükmün lafızdan değil illete bağlı olarak yürürlük kazandığı gerçeğidir. Fakihlerin asırlardır tekrar ettiği “الحكم يدور مع علته وجوداً وعدماً” — “Hüküm illetiyle var olur, illetiyle yok olur” (Âmidî, el-İhkâm, c.3, s.118) kaidesi, hukukun hayatı metinden değil gerekçeden aldığını gösterir. Buna rağmen tarih boyunca nesh kavramı gereğinden geniş yorumlanmış, Kur’an’ın tedricî iniş mantığı ve bağlama göre yenilenen şeriat uygulamaları “iptal” gibi anlaşılmış; böylece vahyin normatif bütünlüğü metodolojik bir sis perdesi altında bırakılmıştır. Kur’an’da geçen “مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ … نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا”— “Bir ayetin hükmünü kaldırır veya unutturursak mutlaka ondan daha iyisini veya dengini getiririz” (Bakara 2/106) ayeti, çoğu yorumcunun sandığı gibi ilâhî hükmün iptali değil, bağlamı tamamlanan hükmün yerine yeni bağlamın doğurduğu yeni şer‘î düzenlemenin gelmesidir. Aynı şekilde “يَمْحُو اللّٰهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ” — “Allah dilediğini siler, dilediğini sabit bırakır” (Raʿd 13/39), hükmün değil gerekçenin değiştiğinde yeni hükmün varlık kazandığını gösterir. 

Asıl problem, Kur’an’ın merhale hukukunu “nesh” diye adlandırmanın, vahyin pedagojik yapısını ıskalayan bir metodolojik kayma olmasıdır. İçki yasağı, kölelik uygulamaları, savaş hukukunun dönüşümü, hatta Hz. Peygamber’in Mekke ve Medine’de farklı hükümler ortaya koyması, nesh değil değişen vakıanın yeni illet üretmesidir. Bu nedenle Kur’an’ın hüküm sistemi, iptal–yeni hüküm ikiliğiyle değil, tedricî ve düzenleyici bir yöntemle işler.” sabit ilke (âmm) + değişken uygulama (hâss) metodolojisiyle işler. Kur’an’ın “اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ” — “Allah adaleti emreder” (Nahl 16/90) buyruğu, değişmeyen anayasal ilkeleri vazederken; Hz. Peygamber’in “أنتم أعلم بأمور دنياكم”— “Dünya işlerinizi siz daha iyi bilirsiniz” (Müslim, Fedâil 139) sözü, uygulamanın bağlamla değişeceğini normlaştırır. Böylece vahiy ilkede sabit, uygulamada esnek bir hukuk kurar. 

Ancak tarih boyunca Müslümanların bu dinamikliği “nesh” adı altında dondurmaya çalışması, pratikte vahyin pek çok hükmünün söylemde var ama hayatta yok olmasına yol açmıştır. Çünkü hükmün illeti bittiğinde hükmü yaşatmak, şeriata sadakat değil şekilciliğin hukuk kılığına bürünmüş hâlidir. İlletin değiştiği, bağlamın dönüştüğü, sosyal yapının yeniden şekillendiği durumlarda hükmün yenilenmesi, şeriatın değil adaletin korunmasıdır. Bu nedenle “Nesh var mı?” sorusu eksiktir; esas soru şudur: Nesh dediğimiz şey gerçekten hükmün kaldırılması mı, yoksa değişen vakıanın doğurduğu yeni şeriatî düzenleme midir? Bu çalışma, Kur’an’ın tedricî (merhale) metodunu, şeriatlar arasındaki tarihsel çeşitliliği, Mekke–Medine farklılaşmasını, illet–hikmet ayrımını ve modern vakıanın doğurduğu yeni fıkıh ihtiyacını bir arada ele alarak şunu kanıtlamayı amaçlar: Hüküm değişmez değildir; değişmeyen ilke, değişen illettir. İllet değişirse hüküm değişir; bu nesh değil, şeriatın yenilenmesidir. 

1. Din Tek, Şeriatlar Farklıdır: İlâhî Hukukun Tarihsel Çeşitliliği 

Kur’an’ın “لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا” — “Her bir topluluk için bir şeriat ve bir yol kıldık” (Mâide 5/48) beyanı, dinin tevhid olarak sabit kaldığını, fakat şeriatın tarihsel, sosyolojik ve kültürel bağlama göre farklılaştığını açık biçimde ortaya koyar. Bu ayet, hükümlerin farklılığını “ilâhî iradenin değişmesi”yle değil, toplumsal illetteki değişimle izah eder. Yahudi şeriatının sertliği ve ceza merkezli yapısı, çöl göçerliği ve kabile toplumunun caydırıcılığa dayalı güvenlik ihtiyacından; Hristiyan şeriatının yumuşak ve affedici formu, Roma imparatorluğunun işkence ve zulüm düzeninde bir manevî direnç üretme illetinden; İslâm şeriatının dengeli ve bütüncül yapısı ise hem kabile toplumunu hem şehirli düzeni bir arada taşıyan çok katmanlı sosyal gerçeklikten doğmuştur. Bu farklılaşma, nesh değildir; illete bağlı yeni şeriat düzenlemesidir. Zira şeriat, ilâhî iradenin içeriği değil, o iradenin vakıada aldığı hukuki biçimdir; vakıa değiştikçe şeriatın uygulama biçimi değişir, fakat dinin özü sabit kalır. Bu nedenle ilâhî hukukta çeşitlilik çelişki değil, bağlamla uyumlu normatif tutarlılıktır; farklı hükümlerin varlığı, vahyin değişken değil, sosyal gerçekliğe nüfuz eden bir sistem olduğunun delilidir. 

2. Yahudi, Hristiyan ve Müslüman Şeriatlarının İllet Temelli Farklılıkları 

Üç büyük semavî gelenekte görülen şeriat farklılıkları, dinin özünde bir değişimi değil, toplumsal illetteki farklılaşmayı gösterir. Tevrat’ın katı ceza hükümleri, lex talionis ilkesinin (cezayı suça birebir denk düşürme) hâkim olduğu “نَفْسٌ بِنَفْسٍ” — “can’a can” (Çıkış 21/23) yaklaşımı, dağınık kabile toplumunda güvenliği sağlama illetiyle şekillenmiştir. İncil’deki “من لطمك على خدك الأيمن فأدر له الآخر” — “Sağ yanağına vurana öbürünü çevir” (Matta 5/39) prensibi ise Roma’nın siyasal şiddeti altında ezilen bir topluma barışçı ve pasif direniş zemini hazırlayan manevi bir şeriat doğurmuştur. Kur’an ise bu iki aşırılıktan birini mensûh ilan etmek yerine, her iki şeriatın doğuş illetiyle uyumlu denge merkezli bir hukuk sistemi kurmuş; hem kısası tanımış “كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ” — “Kısas size farz kılındı” (Bakara 2/178), hem affı teşvik etmiş “فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللّٰهِ” — “Kim affeder ve ıslah ederse mükâfatı Allah’a aittir” ifadeleriyle (Bakara 2/178). Bu farklar nesh değildir; toplumsal illetin ilâhî hukukta görünmesidir. İllet değiştikçe hükmün şekli de değişmiş, fakat adalet ilkesi (العدل), merhamet ilkesi (الرحمة) ve insan onuru ilkesi (الكرامة) dinler arasında sabite olarak korunmuştur. Böylece tarih boyunca şeriatlar arasındaki farklılık, vahyin değişmesi değil, hikmetin yeni bağlamlara verdiği hukukî cevaptır. 

3. Tedricî Şeriat: Kur’an’ın Merhale Hukuku ve Sosyal Olgunluk 

Kur’an’ın hüküm sisteminin en ayırt edici özelliği, şer‘î hükümleri bir anda değil, toplumsal olgunluğun gelişimine paralel olarak merhale merhale (تدرّج / tederrüc) indirmesidir; bu yapı nesh değil, illete uygun normatif yükseliştir. İçki yasağının üç aşamalı inişi bunun en parlak örneğidir: önce “فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ” — “Onlarda büyük günah vardır” (Bakara 2/219) diyerek toplumsal zihniyet hazırlamış; ardından “لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى” — “Sarhoşken namaza yaklaşmayın” (Nisâ 4/43) buyurarak davranış alanını daraltmış; nihayet “فَاجْتَنِبُوهُ” — “Ondan bütünüyle uzak durun” (Mâide 5/90) hükmüyle kesin yasak getirilmiştir. Bu süreç, önceki ayetlerin iptal edilmesi değil, her bir hükmün kendi bağlamındaki işlevini tamamlayarak bir üst merhaleye geçişidir. Fakihlerin “الحكمة تُستتبع العِلّة” — “Hikmet illeti takip eder” prensibi burada gözle görülür hâle gelir; çünkü toplumsal hikmet olgunlaşıp illet değiştiğinde, hüküm doğal olarak yeni bir normatif şekle bürünür. Köleliğin tedricî çözülüşü, faiz düzenlemelerinin kademeli sıkılaştırılması ve miras hukukunun aşamalı inşası aynı merhale hukukunun parçalarıdır. Dolayısıyla tedricîlik, Kur’an’ın “şeriatın bir anda değil, gerekçesi olgunlaştıkça doğması” şeklindeki ilâhî yöntemidir; nesh değil, hikmetin hükme doğru evrilişidir. Bu bağlamda tedricî şeriat, İslâm hukukunda hem sosyal gerçekliğe duyarlılığı hem de hükmün yürürlük gücünü belirleyen en üstün normatif araçtır. 

4. Mekke’den Medine’ye: Aynı Peygamber, Değişen Hükümlerin Sosyal Bağlamı 

Hz. Peygamber’in (s.a.v.) Mekke ve Medine dönemlerinde farklı hükümlerin ortaya çıkması, nesh değil, vakıanın değişmesiyle illette meydana gelen dönüşümün şer‘î hükme yansımasıdır. Mekke döneminin pasif direniş, tahammül ve tebliğ eksenli hükümleri — “كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ” — “Ellerinizi çekin (savaşa kalkışmayın) ve namazı kılın” (Nisâ 4/77) ayeti ile ifade edilen çizgi — İslâm toplumunun güçsüz, dağınık ve siyasi otoriteden yoksun yapısının illeti üzerine kurulmuştur. Aynı Peygamber Medine’ye hicret ettiğinde, topluluk güç kazanmış, siyasi otorite kurulmuş, güvenlik sağlanmış ve ekonomik yapı olgunlaşmıştır; bunun üzerine savaş, kamu düzeni, ceza, vergi, ganimet ve miras gibi alanlarda farklı hükümler nazil olmuştur. Bu değişim, önceki hükmün iptali değil, yeni toplumsal bağlamın doğurduğu yeni şer‘î düzenlemedir. Nitekim Medine’de izin verilen savaş için Kur’an’ın gerekçeyi bizzat zikretmesi — “أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا” — “Zulme uğratıldıkları için savaşmalarına izin verildi” (Hac 22/39) — hükmün illete dayalı olduğunu açıkça gösterir. Yani hüküm değişmiştir; çünkü illet değişmiştir. Bu bağlamda Mekke–Medine farklılaşması Kur’an’ın nesh metoduyla değil, bağlam ve illet merkezli şeriat inşasıyla açıklanabilir. Aynı Peygamber döneminde bile hükümler değişebiliyorsa, bu değişim şeriatın zaafı değil, vahyin hayatı kuşatan hukukî esnekliğinin delilidir. 

5. Şeriatın Değişmeyen Ruhu, Fıkhın Değişebilen Bedeni 

Şeriatın değişmeyen ruhu, Kur’an’ın “üst norm” mahiyetindeki sabit ilkeleridir: adalet (العدل), merhamet (الرحمة), hikmet (الحكمة), hürriyet (الحرية), insan onuru (الكرامة) ve emanettir (الأمانة). Bu ilkeler, “اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ” — “Allah adaleti ve ihsanı emreder” (Nahl 16/90) gibi ayetlerle ilâhî bir anayasa olarak vazedilmiştir. Buna karşılık fıkıh, bu evrensel ilkelerin toplumdan topluma, çağdan çağa, örften örfe, maslahattan maslahata giydiği hukuki elbisedir. Bu yüzden mezhepler arasında görülen hüküm farklılıkları nesh değil, farklı coğrafyaların farklı vakıaları ve farklı illetleri üzerinden şekillenen yerel şer‘î uygulamalardır. Bağdat’ın ticari hayatı ile Buhara’nın tarımsal düzeninin aynı hükmü doğurmaması; Endülüs’te gelişen kültürle Horasan’daki sosyal dokunun farklı hükümler üretmesi, şeriatın değil, vakıanın değişkenliğidir. Fakihlerin “العرف مُحَكَّم” — “örf belirleyicidir” kaidesini (Süyûtî, el-Eşbâh ve’n-Nezâir) büyük bir temel ilke hâline getirmeleri de bu gerçeğin ifadesidir. Şeriatın ruhu daimîdir; fakat fıkıh o ruhun hayatın içinde aldığı biçimdir. Bu nedenle fıkıh sabit değil, şartlara duyarlı bir yürürlük hukukudur. İlke sabit kalır, fakat hüküm o ilkenin bağlamda yeniden üretilen bedenidir. İlleti değişen hükmü değiştirmek, şeriatı bozmak değil; şeriatın ruhunu hayatta tutmaktır. 

6. Nesh mi, Yeni Şeriat mı? Kur’an’ın Normatif Dönüşüm Mantığı 

Kur’an’daki değişim görünen hükümlerin büyük bölümü, klasik literatürde “nesh” olarak adlandırılsa da usûlî açıdan bakıldığında bu olayların çoğu hükmün iptali değil, bağlamı olgunlaşan hükmün yeni bir illet (العلّة الجديدة) üzerinden yeniden inşa edilmesidir. Bakara 2/106’da geçen “مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا” — “Herhangi bir ayetin hükmünü kaldırır veya unutturursak mutlaka ondan daha hayırlısını veya dengi olanını getiririz” ifadesi, hükmün “iptal edildiğini” değil, yeni toplumsal şartlara göre üstün bir norm getirildiğini bildirir. Bu, nesh değil “normatif tecdid”dir; çünkü burada kaldırılan, ilâhî iradenin hükmü değil, eski bağlamın işlevini tamamlamış olan illettir. Ra’d 13/39’daki “يَمْحُو اللّٰهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ” — “Allah dilediğini siler, dilediğini sabit bırakır” ayeti de nassın değil, hükmün dayandığı gerekçenin değişmesine işaret eder. Bu nedenle Kur’an’daki dönüşüm, önceki hükmün “yok edilmesi” değil, yeni bağlamın yeni hükmü zorunlu kılmasıdır. Fakihlerin “الحكمة تدور مع المصلحة حيث دارت” — “Hikmet, maslahat nereye dönerse oraya döner” kaidesi, bu metodolojiyi teyit eder. Sonuç itibarıyla çoğu “nesh” örneği, gerçekte yeni bağlam → yeni illet → yeni hüküm üçlüsünün doğal sonucudur; bu yüzden Kur’an’ın normatif dönüşümünü nesh değil, şeriatın yeni bağlamlara göre yeniden doğması olarak okumak metodolojik açıdan daha tutarlıdır. 

7. Nesh Söylemi mi, Metodolojik Hata mı? Şeriatı Donuklaştıran Yanlış Kavramlaştırma 

Klasik literatürde “nesh” başlığı altında toplanan birçok örneğin, gerçekte hükmün ilga edilmesi değil, yanlış kavram kullanımıyla oluşan metodolojik bir bulanıklık olduğu açıktır. Çünkü Kur’an’ın merhale ve tedricî inişi, hükmün bağlamını olgunlaştıran şer‘î bir yükseliş sürecidir, nesh olarak adlandırılması ise hükmün kesildiği izlenimi oluşturur. Bu ise, vahiy hukukunun kendi iç tutarlılığına aykırı bir kavramsal genişlemedir. Zira Kur’an, hükmün değil, hükmün dayandığı sosyal gerekçenin değiştiğine işaret eder: “يَمْحُو اللّٰهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ” — “Allah dilediğini siler, dilediğini sabit bırakır” (Ra‘d 13/39). Burada silinen şey “ayet” değil, ayetin dayandığı vakıa–illet ilişkisidir. Bu nedenle nesh kavramını geniş anlamda kullanmak, vahyin dinamizmine değil; lafzî yüzeyselliğe yaslanan metodolojik bir hatadır. Fazla genişletilen nesh söylemi, şeriatın canlılığını donuklaştırır, hükmü tarihe hapseder ve İslâm hukukunun yenilenme gücünü köreltir. Nitekim pek çok klasik âlim, “nesh sanılan” hükümlerin gerçekte merhale (مرحلية), tedricîlik ve değişen illetlerin doğurduğu yeni hüküm olduğunu söyler. Bu bakımdan nesh söyleminin geniş kullanımı, şeriatın ruhunu gizleyen, hakikati yanlış adlandıran bir metodoloji kusurudur; doğru olan, hükmü değil illeti esas almak ve değişimi “iptal” değil “yeniden inşa” olarak okumaktır. 

8. Sonuç: İllet Değişirse Hüküm de Değişir — Şer‘î Yürürlüğün Gerçek Dinamiği 

Bütün bu analizlerin vardığı nihai hakikat şudur: İslâm hukukunda yürürlüğün esası, hükmün metnine değil, hükmün dayandığı illete bağlıdır; illet sona erdiğinde hükmün sürdürülmesi adaleti korumak değil, şeriatı tarihe hapsetmektir. Kur’an’ın tedricî yapısı, farklı peygamber şeriatları arasındaki çeşitlilik ve Mekke–Medine örneğindeki dönüşüm, hükmün kaldırılması değil, bağlamın değişmesiyle yeni hükmün doğmasıdır. Nesh kavramının genişletilmesi, bu ilâhî sistematiği “iptal–yeni hüküm” ikilemine indirgerken; doğru metodoloji, “العِبْرَةُ لِلمعاني لا للألفاظ” — “İbret lafza değil manaya göredir” (Süyûtî, el-Eşbâh ve’n-Nezâir) ilkesinin gereği olarak illete bakmayı zorunlu kılar. Zira Kur’an’ın “نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا” (Bakara 2/106) ve “يَمْحُو اللّٰهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ” (Raʿd 13/39) ayetleri, hükmün yürürlük sebebinin değiştiğini; yeni bağlamın, yeni illet ve yeni hüküm gerektirdiğini gösterir. Sabit olan şeriatın ruhudur; değişen ise o ruhun vakıada aldığı hukuki biçimdir. Bu nedenle değişimin adı nesh değil, şer‘î tecdîddir; iptal değil, yeniden inşadır; hükmün ölmesi değil, hikmetin kemale ermesidir. Son söz olarak: İllet değişmezse hüküm donar; hüküm donarsa hukuk işlevsizleşir; hukuk işlevsizleşirse adalet ölür. Adaletin hayatta kalması ise ancak şeriatın illete bağlı bu canlı yürürlük mantığının korunmasıyla mümkündür. Prof. Dr. Hadi SAĞLAM İslâm Hukuku Anabilim Dalı Başkanı 

Su Üstüne Söylenebilenler

Mahalledeki Şifahane Can Çekişiyor: Sanal ASM’lerin Sessiz İmdadı

Yorum Yap Cevabı İptal Et

Bir dahaki sefere yorum yapmam için adımı, e-postamı ve web sitemi bu tarayıcıya kaydedin.

Δdocument.getElementById( "ak_js_1" ).setAttribute( "value", ( new Date() ).getTime() );

Cinsel İstismar, Çocuk Yaşta Evlilik ve Kanunlar

Hz. Ömer’in Nassları Yorumlama Yöntemi ve Fıkha Katkısı

Laiklik ve Birlikte Yaşam Ahlakı

 İran Siyasetinin Arka Planı ve Şia Mezhebinin Rolü 

Vahyin İnsanlığa Son Çağrısı: Anayasal Ahid

Oruç Nedir Ne Değildir!

Felsefenin Konumlandırılması ve Melez İnsan Gerçekliği

Öteki İle Temas Değerli Olabilir – Şiî Fıkhı...

Toplam Ziyaretçi (Tekil Kişi): 2.037.144

Bir Çınar Ağacının Hafızası için özcan uğuzkutluk

Su Üstüne Söylenebilenler için mehmet tunc

Aşkın Kimyası için Prof. Dr. Oğuzhan Karatepe

Kelamcının Kur’an’ı Anlama Yolculuğu için Necibe Kurban

Osmanlı’dan Türkiye Cumhuriyeti’ne Zirai Öğretimin 180. Yılı için Mudassir Hussain

Zihinsel İstiklal: Hakikat ve Yalanın Beyindeki Büyük Meydan Muharebesinin Nörobiyolojik ve Nörofiziksel Kökeni için Mehmet Karaca

Gelişmek İçin Yolumuza, Araplarla mı Yoksa Yahudilerle mi Yürümeliyiz? için Bülent Demirbek

Aptallığın Teorisi için Mehmet

Cerrahide Sanat ve Tutku için Doç.Dr. Vaner Köksal

 İran Siyasetinin Arka Planı ve Şia Mezhebinin Rolü  için Halil Bektaş

Ayın Konusu: 2023 Seçim Değerlendirmesi (12)

Ayın Konusu: 2024 Yerel Yönetim Seçim Sonuçlarının Değerlendirilmesi (13)

Ayın Konusu: Acil Durumlara Hazırlıklı mıyız? (11)

Ayın Konusu: Adaletin Üstünlüğü (25)

Ayın Konusu: Ahlak, Adalet ve Bilim İlişkisi (14)

Ayın Konusu: Akademik Kültürde Kaybedilen Değerler (15)

Ayın Konusu: Akademik Yayınlarda Hakemlik (13)

Ayın Konusu: Akademisyenden Üniversite Öğrencilerine Tavsiyeler (22)

Ayın Konusu: Akademisyenlerde Motivasyon Eksikliği (15)

Ayın Konusu: Akademisyenlerin 2023 Seçimine Bakışı (11)

Ayın Konusu: Anayasa Değişikliği (8)

Ayın Konusu: Asistan Eğitimi; Sorunlar – Çözümler (19)

Ayın Konusu: Bilim-Din İlişkisi (18)

Ayın Konusu: Bilim-Siyaset İlişkisi (16)

Ayın Konusu: Bilim, Din, Sanat Dili: Türkçe (13)

Ayın Konusu: Bilinç oluşturmak \ Algı yönetmek (11)

Ayın Konusu: Bir Temel Sorun Olarak: AHLAK (22)

Ayın Konusu: Bir Temel Sorun Olarak: EŞİTLİK ANLAYIŞIMIZ (16)

Ayın Konusu: Bir Temel Sorun Olarak: YALAN (20)

Ayın Konusu: Cezasızlık Algısı (12)

Ayın Konusu: Covid-19 Pandemisinin İnsanlığa Mesajları (32)

Ayın Konusu: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi (12)

Ayın Konusu: Cumhuriyet ve Demokrasi (17)

Ayın Konusu: Doğrudan Demokrasi (12)

Ayın Konusu: Dünyadaki Siyasi Süreçler ve Türkiye (7)

Ayın Konusu: Enflasyon: Nedenleri ve Çözüm Önerileri (9)

Ayın Konusu: Fikri; Üretme Hakkı ve İfade Hürriyeti (29)

Ayın Konusu: Gelir Dağılımı (14)

Ayın Konusu: Haksız Kazanç (12)

Ayın Konusu: Hegemonya (11)

Ayın Konusu: İklim Değişikliği (11)

Ayın Konusu: İnsanın Çoğaltma ve Biriktirme Tutkusu (17)

Ayın Konusu: İstişare (25)

Ayın Konusu: Kumar – Bahis (9)

Ayın Konusu: Kuraklık: Türkiye’nin Su Yönetiminde Acil Ne Yapılmalı? (3)

Ayın Konusu: Liyakat (36)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunlarımız (5)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunu Olarak: "Geleneksel Din Anlayışı" (7)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunu Olarak: “Liyakatli İnsan Yetiştirme” (23)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunu Olarak: “Nüfus Artış Hızı” (5)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Akademisyen? (17)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Anayasa? (12)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Belediye Başkanı? (15)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Eğitim Sistemi? (19)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Üniversite? (41)

Ayın Konusu: NATO (5)

Ayın Konusu: Nisâ Suresi 75. Ayet ve Müslümanlar (9)

Ayın Konusu: Oku’mak-Yaz’mak: Nasıl Anlamalı? (12)

Ayın Konusu: On Emir ve Yahudiler (8)

Ayın Konusu: Sağlık Sistemimizin Değerlendirilmesi (12)

Ayın Konusu: Siyasal Süreçler ve Tövbe (6)

Ayın Konusu: Sosyal Medya (13)

Ayın Konusu: Toplumsal Barışın Tesisi! Ama Nasıl? (18)

Ayın Konusu: Türkiye Cumhuriyeti'nin 100. Yılı (24)

Ayın Konusu: Türkiye ve Bilim (12)

Ayın Konusu: Türkiye'de "Planlama Sistemi": Sorunlar ve Çözüm Önerileri (13)

Ayın Konusu: Türkiye'nin "'İran Siyaset'i" Ne Olmalı? (7)

Ayın Konusu: Türkiye'nin En Temel Sorunu ve Çözüm Önerileri (16)

Ayın Konusu: Üniversitelerimizde İnterdisipliner Çalışma Kültürü (12)

Ayın Konusu: Uyuşturucu Sorunu (14)

Ayın Konusu: Yapay Zeka (13)

Ayın Konusu: Yazarların Gözünden Akademik Akıl Platformu (11)

Ayın Konusu: Yeni Doçentlik Başvuru Şartları (11)

Ayın Konusu: Yenidoğan (Hastane) Çetesi ile İlgili Değerlendirmeler (11)

Güzel Sanatlar ve Tasarım (26)

İktisadi ve İdari Bilimler (149)

İnsan ve Toplum Bilimleri (12)

Sağlık Bilimleri (49)

Sosyal Medya Hesaplarımız

Bilgi paylaştıkça artar, fikir paylaştıkça gelişir.

ABD–İran Savaşının Anatomisi: Fosil Çağın Son Büyük Paylaşımı Mart 4, 2026

ABD–İran Savaşının Anatomisi: Fosil Çağın Son Büyük Paylaşımı

Diplomasi, Sessiz Güç ve Savaşın Eşiği: Melania Trump’ın Rolü Mart 4, 2026

Diplomasi, Sessiz Güç ve Savaşın Eşiği: Melania Trump’ın Rolü

Mahalledeki Şifahane Can Çekişiyor: Sanal ASM’lerin Sessiz İmdadı Mart 4, 2026

Mahalledeki Şifahane Can Çekişiyor: Sanal ASM’lerin Sessiz İmdadı

Vahyin Normatif Sürekliliği ve Şeriatın Dinamik Yapısı Mart 4, 2026

Vahyin Normatif Sürekliliği ve Şeriatın Dinamik Yapısı

Yazar olarak giriş yapın

Çıkış yapana kadar beni içerde tut.

@2024 - Akademik Akıl Tüm Hakları Saklıdır. Sitede yer alan makaleler kaynak gösterilmeden paylaşılamaz.

Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Güzel Sanatlar ve Tasarım Fen Hemşirelik İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tıp Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

Bu websitesi kullanıcı deneyimini iyileştirmek için arkaplan datalarını anonim olarak tutmaktadır. Kabul etmek için yandaki butona tıklayabilirsiniz. Kabul Et KVKK Aydınlatma Metni

© Akademik Akıl