menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Truva artık zihnimizde

15 0
10.11.2026

Bugün karşı karşıya olduğumuz şey, Tocqueville'in "yumuşak despotizm" dediği şeyin dijital biçimi, bizzat kendi isteğimizle içine girdiğimiz bir kadife totaliterizmdir. Zincirleri görmeyiz, çünkü zincirler kadifeden yapılmıştır.

Prof. Dr. Yaşar Bülbül/ İstanbul Medeniyet Üniversitesi

"Timeo Danaos et dona ferentes. Danaolardan korkarım, hediye getirseler bile." Vergilius, Aeneis, II. kitap.

(Söz, tahta atın şehre alınmasına karşı çıkan Truvalı rahip Laokoon'a aittir.)

Gişe rekorları kıran The Odyssey filminin sıcaklığında, sizi bir anlığına antik Truva kıyılarına götürmek istiyorum. Hikâyeyi biliyorsunuz. Sonunda atın içindeki gizli yükün dışarı çıkması, kapıları içeriden açması ve şehri düşürmesinde yaşanan asıl trajedi, güç kullanılarak yenilmeleri değil, baştan çıkarılmalarıdır. Bir hediyeye kapıldıkları için, kendi sonlarını hazırlayan sürece bizzat dahil olmalarıdır. Truva'nın asıl trajedisi, güç kullanılarak yenilmesi değildir; on yıl kuşatmaya direnen surlar, bir gecede, içeriden açılan kapılarla düşmüştür. Üstelik atı şehre sokmak için surları bizzat yıkan da Truvalıların kendisidir.

Bugün bu hikâyenin bir benzeri hepimizi biraz huzursuz ediyor: İnternet ve yapay zekâ, bireyin zihin dünyasına girmiş birer "Truva Atı" olarak tanımlanabilir mi?

Kapılarımızı kendi elimizle açtık

Daha dün internet evlerimize girdiğinde, çevirmeli bağlantısı olan herkesin erişebileceği bir kütüphane, uçsuz bucaksız bir avm gibi görünüyordu. Mesafeleri ortadan kaldıran bu köprüye bütün kapılarımızı açtık; onu çalışma masalarımızın tam ortasına yerleştirdik.

Ardından akıllı telefonlar geldi; biz de bu "hediye"yi masalarımızdan alıp ceplerimize taşıdık. Mesaimizi neredeyse günün yirmi dört saatine yayan bu küçük dünya, artık çocuklarımızın da elinde. Onlar da her yaşta dünyaya açılıyorlar, maalesef çoğunda kontrolümüz dışında.

Şimdi bir de yapay zekâ çıktı karşımıza. Kitapları karıştırmak, nasıl yazacağımızı tasarlamak, hatta ne yazacağımızı, ne pişireceğimizi düşünmek artık "zaman kaybı" sayılıyor. Yorulmak bilmez bir asistan, bir eğitmen, bir akıl hocası yanı başımızda. Biz de bu muazzam şeyi isteyerek, hatta minnetle, hayatımızın en derin ve en mahrem köşelerine taşıyoruz. Biraz Truvalılar gibi mi olduk?

Marshall McLuhan, her teknolojinin insanın bir uzvunu uzattığını, ama aynı anda o uzvu uyuşturduğunu söylerdi. Tekerlek ayağımızı, kitap gözümüzü uzattı. Bugün ilk kez doğrudan zihnimizi, yani muhakememizi, hafızamızı ve irademizi uzatan bir araçla karşı karşıyayız. Soru şu: Uzayan şey uyuşuyorsa, uyuşan şey zihnimizse ne olacak?

Zararsız görünmenin gücü

Truva Atı'nın başarısı, tamamen zararsız görünerek savunma mekanizmalarını devre dışı bırakmasındadır. Normalde birinin hayatımızın bu........

© Açık Görüş