Piyasa sürprizleri: rasyonelin gölgesinde neler olabilir?

Piyasa bir kişilik olarak görülürse, ruh halini belirleyen gölge mekanizmasından bahsedebiliriz. Aydınlık tarafı, çeşitli iletişim kanallarıyla mesaj yayarken, gölgede farklı “olgunlaşma” süreci gelişebilmektedir. O halde rasyonel piyasa kişiliğinin gölgesinin her zaman olduğunu ve arada “müdahale” ettiğini düşünmek yanlış olmaz. Çıkarımlarımızı, yaşayan varlık üzerinden yapmaktayız. Varlık ölürse, eylem biter ama tarafların bunu istemediği açıktır. Sürekli el değiştiren servetler üzerinden “canlılık” devam etmektedir. Can bedenden çıkmıyor, çıkmayacaktır. 

Piyasaların ani yükseliş veya düşüşleri, çoğu zaman rastgele kaos gibi algılansa da, aslında karmaşık modellenebilir dinamiklerin sonucudur. Bu hareketler, likidite akışlarından türev araç korunma mekanizmalarına kadar uzanan zincirleme reaksiyonlarla açıklanabilir: her faktör piyasanın kademeli olarak tepki geliştirmesine, yeni biçim almasına sebep olmaktadır. Görünen karakter davranışına karşı, gölgenin geliştirdiği tepki olarak da görülebilir.

Benzetmeler dünyası: her olgu bağlantılıdır

Terapi seansı gibi düşünürsek: yatırımcıların piyasayı anlamak ve zedeleyici davranışlarından sakınmak için, kişisel karakterine uygun öngörülebilirlik sinyalleri üretmesi gereklidir. Bu sinyallerin sistematik olması için de model bakışı önemlidir. Günlük piyasa dalgalanmaları, rasyonel çerçevede ele alınabilirse de, izlerin etkisi göz ardı edilmemelidir. Her kısa dönem hareket, orta ve uzun vadeli davranışa katkı üretir. Bir başka deyişle, üretilen her piyasa hareketi, farklı vadeler için iz bırakabilmektedir. Rasyonel günlüklerin, irrasyonel orta ve uzun vadeli sonuçları sürpriz (!) olarak da nitelenebilir.

Sürpriz yoktur: gölge karakter davranışı vardır. Bu varsayımdan yola çıkınca, nitelik analizi yapılabilecek apayrı bir dünyaya erişmiş oluruz. Analiz çerçevelerini günlük olaylar üzerinden yapılandırsak da, ardı ardına gelen hikaye parçacıkları bileşik etki yaratır. Etki yönü, yeni varsayıma dayalı bakış gereği sayısal olmaktadır. Pratik örnek verebiliriz: gün içi hareketler tek başına anlam ifade etmese de, zamanla birikmesi sonucu (çerçevelerin yığılması) bileşik etki oluşur. Bu oluşuma, piyasa için gölge mekanizma tepki üretmeye başlar. Başladığımız yerdeyiz: sürpriz yoktur. Davranış analizi, döngüyü tam kapatacak şekilde geliştirilmelidir.

Kırılgan piyasalarda işe yarayacak mekanizma tasarımı şu şekilde olabilir.

Piyasa Sürprizleri –> Varsayımlar ve Çerçeve –> Mekanizmalar –> Türev piyasalar –> Parametrik Gösterim —> Sonuç

© Para Borsa