Karşımda bir deniz, ebediyetle hemhudut,

Fevkimde bir sema ki pür avize-i nücum…

Her yerde bir sükût… Ne bir ses, ne bir sürud,

Etmez bu sâkıtiyyet-i leyliyyeye hücum.1

Tanıştığımız yıllarda da kumral saçları, -münevverlik vasfını teyit için midir, alnına genişlik sağlamak için midir-, tepesine doğru açılmış. Sonraki ömründe de saçları, o sınırı korumuştu. Bu geniş alın alanın altında, derin yay kaşlar, göz aynalarına yukarıdan bir sınır vasfı ile biçimli, badem gözlerini görünür kılıyorlar. Ruhlara, kalplere nüfuz edercesine, zeki ve derin bakışlar. Elâ gözlerin tabiatında hülyalı… Yüzünün ekseninde mevzun burun. Ama yine de bir Rizeli burnu karakteristiğinde… Burnun altında, dar bir bant halindeki alanı dolduran bıyıkları. Bıyıklarının adeta gizlediği ve o genişlikte ağız ve ince dudakların devamında, sivrice bir çene ve kısa sayılabilecek boyun. Mükemmel bir yüz simetrisi… Aydınlık yüzünün tabiatı halinde, her daim mütebessim… Bazen mahcubiyet renginde, ama her zaman ince, zarif gülümseme. Adeta, ruhu yüzünde tecessüm etmiş… Konuşması, duruşu, edası, mehabeti ve itminanı ile emniyet ve huzur telkin ederdi. O narin, vücut zarfında nümayişsiz bir arslan mazrufunu saklıyordu.

Bütün ömrünce kilo almadı. Üşümedi, terlemedi.2 Daima şık, temiz ve titizdi.

Serapa dost. Serapa insandı. Uzun yılları bir ruhun tazeliği ve zekâ çevikliğiyle aşarak, kalbi ve kafasıyla daima yeni, daima genç kaldı. Yediğine, içtiğine fevkalade dikkat etti.

Onun kadar Tevazu sahibi olup da tevazuunu, nezaketini, hizmetini, vefasını, ikramını ve feragatini, sezdirmeyen bir başkasını tanımadım.

Ancak bütün bunların rağmına vazifesini emanet telakki ederdi. Vazife ve davası mevzubahs olunca, şedit denecek derecede rijit, sert ve müsamahasız olurdu. Çalıştığı insanların ihmal, boş verme, işini savsaklama ve istismarına asla razı olmazdı. Bu sebeple çevresinde bu kabil insanların –yardım ve itibar ettiklerinin de- haksız, seviyesiz ve temelsiz dedikodularına muhatap olurdu.

Ciddiyet, çalışkanlık ve kemâlatıyla temayüz etmişti. Mesaisinde, mesai dışı zamanlarda asla boş durmadı. Resmi işinde ve şahsi çalışmalarında aynı istikameti gözetti. Millet maarifine hizmet, vatana sadakat ile kültür ve sanatımıza asli, değerli, hizmet ve katkılarıyla maruf oldu. Mesai sonrasında, hafta sonu ve resmî tatillerde ve yıllık izinlerinde yarım asra varan bir sa’y ve gayretle çalıştı ve milli hayatımıza bilgi hazinesi kazandırdı. Arşiv çalışmalarını gazeteler, dergiler ve geniş bir kitabiyat üzerinden titiz objektif taramalarla, fişlerle oluşturduğu, tematik ve sistematik dosya sistemi ile gerçekleştirdi. Arşivi, bir mîrîmalı mesabesinde, ihtiyaç sahibi herkese hizmet etti. Birçok akademik çalışmanın temeli onun digergamlık vasfı ile vücut buldu. Çevremizdeki birçok insanın akademik kariyer edinmesini sağladı.

Bütün bu faaliyet ve gayretlerin temelinde iflah olmaz bir okuma ihtirası vardı. Muhsin’i tanıyan herkesin ortak kanaati, onun kesif okuma vasfı ve kitap şuuruydu…

Okuma fiili, evvelâ bilgiye ve bilginin muhafaza edildiği nesne ile kitapla temas kurmaktır. Muhsin; bu mânâda kitapla temasını, hayatının hakikati halinde yaşadı. Mezkûr fiili, hayatının mütemmimi, hatta esası idi…

O; mâna, hakikat ve varlık gibi düşüncenin temel kavramlarına, ontolojik arayışlara, zihni faaliyete ve muhakeme melekesi edinmeye kapı açan bir hal olarak, okuma fiilinin künhüne erişmişti.

2 “Aşkabat’tan trenle önce Marı (Merv), yine trenle Taşavuz ve dönüş yolu uçakla… Bana sorsalar treni tercih ederdim diyorum. Yanımdaki koltukta oturan, -soğuktan olmadığı gibi, sıcaktan da asla şikâyet etmediğini bildiğim- Muhsin Mete, bu serzenişime muzip bir şekilde gülümsemekle iktifa ediyor.” (Hiva başlıklı yazımdan iktibas) Yaradanın”oku” emriyle başlayan, kalem suresinin ilk ayetindeki yeminiyle yaşatıcı irade halinde, insanlığın ufkuna konmuş istikamet, Muhsin’i yaşatan ve yaşatıcılık vasfı kazanmasını sağlayan istikamet ve ilâhî irade idi…

Bu ilahi istikamet üzere tanzim edilmiş yol, okuma ve yazma fiili ile hareket halinde, onun; ruh ve şahsiyetinin inşasında, tekemmülünde, hürriyet, iman, irade, vicdan, ahlâk ve isyan vasıflarıyla tebarüz ederek şuura inkîlab etti.

Bu fiil, amel, hafızaya bilgi taşımak ve yüklemek suretiyle zihni faaliyetlerini besledi ve zihni muhakemesi, düşünce kabiliyetini inşa ile tekemmül etmiş olmalı. Bu zihni zemin, tecessüs ve ihtirasın müteharrik gücüyle, elbette ki tekevvüne kapı açtı.

Kelimat ve lügat mülahazaları, tashih edici dikkat, titizlik, bilgiyi tasnif ve taşıma, okuduğunun hakkını verme mesuliyeti ile okuma meselesinin künhüne ulaştı…

Okumak… Marcel Proust, Susam ve Zambaklar3 için yazdığı önsözde: “Hiç kuşkusuz dostluk, bireyler arasındaki dostluk, hava cıvadır ve okuma bir dostluk biçimidir. Ama en azından dostluğun samimi bir biçimidir ve bir ölüye, olmayan birine yönelik olması ona çıkarsız, neredeyse dokunaklı bir hava verir.

Dahası o, öteki bütün dostluk biçimlerini çirkinleştiren her şeyden bağımsız bir dostluktur” diyor.

Saint John Perse: “Ya da en iyisi okuyarak sana seni okuyuş, işte sana senin kendin oluyoruz, okuyuş.

Ve biz senin kendin ki uzlaşmayan’dın sen bize: metnin kendisi ve özü ve denizce devinimi.”

Bu yüksek dilin zor ulaşılan mâna derinliğinde okuma fiilinin düşünceye inkılabıyla varoluşun künhüne ulaşılıyor. Var olmanın fetih kapısı: okumak oluyor.

Muhsin Mete, mezkûr mânâda kitap dostluğunun hayat tarzına dönüşen bu okumalarının adeta tabii ganimeti mesabesindeki arşiv faaliyetinin semeresi olarak, geniş bir bilgi, belge tespitleri halinde millet maarifine, faydalanılabilir bir hafıza hediye etti. Talep eden; araştırmacı, akademisyen, vb. hangi konuda olursa elindeki -bilgi belge- materyalini geniş ve kapsamlı dosyalar halinde teslim ediyordu.

Yarım asrın emek ve ihtirasıyla vücut bulmuş arşivini, zengin dergi koleksiyonunu ve kitaplarını önce Mehmet Görmez Bey’in İstanbul’daki İSAM’a müsemma, Ankara’da da bir kütüphane ve araştırma düzeni kurma niyetine temel teşkil etsin için Diyanet Vakfı’na, arşiv faaliyetini sürdürebileceği bir yer tahsisi vaadi ile teslim etti. Ancak Görmez Hoca görevden ayrılınca, emaneti ile ilgili; demirbaş kaydı, raf tanzim ve yerleştirme, arşiv materyalinin istifadeye hazır hale getirilmesi hususlarında müesses vaadin yerine getirilmeyişi, onu çok üzüyordu. Meseleyi benimle müşavere edince, “Azizim, verdiğin her şey bu umursamazlık merhalesinde o yerde zayi olacak. Daha ciddi, mesuliyet vasfı taşıyan bir yere vermelisin” dedim. Külliyede kurulan ve devlet ciddiyetini haiz Millet Kütüphanesine verebilirim dedi. Verdiği kitaplar, ciddi bir raf düzenlemesi, tasnif ile demirbaş kaydı yapıldı.4 Millet Kütüphanesi, “taziye mesajı ile bağışçı hukukuna değer verdiğini ispat etti.5

Dostluk onun için her şeyden üstündü. Hizmet, feragat, digergamlık, fedakârlık, mesuliyet, sadakat, sevgi, karşılıksız verebilme vasıflarıyla dost oldu, bu vasıflardan tamamını değil bir kısmını taşıdığını hissettiklerinden dostlar edindi…

3 John Ruskin, Susam ve Zambaklar: Kitaplara ve Kadınlara Dair (iki konferans). “Okuma Üzerine” Proust’un derin hayranlık duyduğu, neredeyse tüm kitaplarını ezberlediği John Ruskin’in konferanslarının yer aldığı, “Susam ve Zambaklar” adlı kitabının önsözüdür. Proust’un Ruskin’i takdim yazısı. “Okuma Üzerine”, Marcel Proust`un okuyucu ile kitap arasındaki ilişkiyi anlatan, büyük bir yazarın, kitapla kurulan ilişki üstüne derin düşünme denemesi.

4 5005 kitap, 1 tezden oluşan, Muhsin Mete Koleksiyonu, CB Millet Kütüphanesinde 2. Kat 3. Salonda ter almakta ve 01324778 DemirbaşNo. ile mukayyettir.

5 CB Millet Kütüphanesi’nin, Taziye mesajı: ” Vefat haberini üzüntüyle öğrendiğimiz değerli bağışçımız, Belgesel Yönetmeni ve Yazar Muhsin Mete’ye Allah’tan rahmet, ailesine ve tüm sevenlerine başsağlığı diliyoruz. “Vermeyi severdi, paylaşma vasfı, şahsiyetinin bir rüknü halinde tebarüz etmişti; bilgisini, mesaisini, hizmetini veren, esirgemeyen, en hakiki manasıyla mükrim ve kerim bir insan idi…

Sırlarını, mahremini, ketum mizacının rağmına, daima benimle paylaşarak dostluk derecemi hissettirmişti…

İstanbullu günlerimde; Ankara’ya gelişlerimin süruru; ailemle birlikte, Mehmet Doğan ve Muhsin Mete idi…

Bir gün, onu kendi vücut mahbesinde tutacak ve yıllar sürecek hastalığın çileli........

© Maarifin Sesi