Politieke campagnes belonen concentratie van macht; democratie is juist afhankelijk van de spreiding ervan

Lid van de raad van de European Council on Foreign Relations (ECFR)

Bij de koffie begon een Israëlische vrouw die ik ken te huilen. „Ik ben 42,” zei ze, „en mijn hele volwassen leven ben ik gegijzeld door Bibi.”

Benjamin Netanyahu is niet al die jaren premier van Israël geweest. Maar zelfs wanneer hij niet aan de macht was, wist de Israëlische politiek zich maar zelden aan zijn aantrekkingskracht te onttrekken. Voor of tegen hem: het publieke leven bleef zich telkens weer rond zijn persoon organiseren.

Hongaren weten hoe dat voelt. Zestien jaar lang was Viktor Orbán niet alleen de premier van Hongarije, maar het bepalende gegeven van de Hongaarse politiek. Instituties voegden zich naar hem, tegenstanders definieerden zichzelf tegenover hem, en discussies bleken uiteindelijk telkens weer over hem te gaan.

Op 12 april kwam daar een einde aan. De opkomende Tisza-partij van Péter Magyar versloeg Fidesz, na zestien ononderbroken jaren aan de macht. Volgens de definitieve uitslag behaalde Tisza 141 van de 199 zetels in het parlement: een tweederdemeerderheid.

De verleiding is groot om daar een eenvoudig bevrijdingsverhaal van te maken: de dominante leider viel, de betovering werd verbroken, de democratie keerde terug. Maar politieke systemen laten gewoonten na. Orbáns meest duurzame erfenis zou weleens de manier kunnen zijn waarop Hongaren hebben geleerd zich politiek überhaupt voor te stellen.

Dat is ook het dilemma van Magyar. Oppositiebewegingen die het opnemen tegen sterk gepersonaliseerde politieke systemen komen vaak tot de conclusie dat ook zij een protagonist nodig hebben: iemand die uiteenlopende grieven kan samenbrengen tot een politieke kracht. Maar de eigenschappen die een opstandige beweging aan de overwinning helpen, zijn niet noodzakelijk dezelfde als die........

© Joop