Enflasyon, kapitalist ekonomilere içkin ve yapışkan bir olgu. Ana akım iktisat, sermayenin bakış açısından hareket ettiği için enflasyonu genellikle maliyet artışına dayalı teorilerle açıklar. Bu yaklaşıma göre üretim maliyetlerindeki, özellikle ücretler ve ham madde maliyetlerindeki artış, şirketleri kâr marjlarını korumak amacıyla fiyatlarını yükseltmeye zorlar. Dolayısıyla temel politika önerisi ücret artışlarının sınırlandırılması, mümkünse de ücretlerin baskılanmasıdır.

Karl Marx ise bu yaklaşımı “Ücret, Fiyat ve Kâr” eserinde eleştirir. Ona göre işçilerin daha yüksek ücret talep etmesi enflasyonun nedeni değil, daha önce gerçekleşen fiyat artışları ve hayat pahalılığı karşısında satın alma güçlerini koruma ve yaşam standartlarını iyileştirme çabasıdır. Ücret artışları çoğu durumda fiyatları yükseltmez; işçiler sermayenin ve piyasanın yarattığı gelir kaybını telafi etmeye çalışır. Bu nedenle Marx için ücret mücadelesi, enflasyonu başlatan bir unsur değil, kapitalizmin çelişkilerine verilen zorunlu bir tepkidir.

Kısacası, ücret artışları çoğu zaman enflasyonun nedeni değil sonucudur. Ücretlerin yükselmesi de fiyatların zorunlu olarak artacağı anlamına gelmez. Şirketler maliyet artışını daha düşük kâr oranlarıyla karşılayabilecekleri halde, çoğu zaman kârlılıklarını korumak veya artırmak amacıyla fiyatları yükseltmeyi ve ücretleri baskılamayı tercih ederler. Maliyet enflasyonu yaklaşımı ise kâr oranlarının mutlaka korunması gerektiği varsayımına dayanır.

İktisatçı Michael Roberts, enflasyon teorileri üzerine kaleme aldığı son makalesinde IMF'nin son yıllarda yayımladığı araştırmaların da bu değerlendirmeyi desteklediğini vurgular. 1960’lardan bu yana yaşanan enflasyon dönemleri incelendiğinde kalıcı bir ücret-fiyat sarmalına ilişkin güçlü ampirik kanıt bulunamamıştır.

Bulgular, ücretlerin çoğu durumda enflasyonu başlatan unsur değil, daha önce yaşanan fiyat artışlarının yol açtığı satın alma gücü kaybını telafi etmeye çalışan gecikmeli bir tepki olduğunu ortaya koyar. Bunun temel nedeni, fiyatların hızla değişebilmesine karşın ücretlerin çoğu zaman yılda bir kez veya toplu sözleşme dönemlerinde zamlanmasıdır. Bu nedenle yüksek enflasyon dönemlerinde reel ücretler gerilerken emek gelirlerinin milli gelir içindeki payı da azalma eğilimi gösterir.

Bu verilere rağmen Türkiye’de ücret artışlarının enflasyonun temel nedeni olduğu söylemi siyasette ve ekonomide güçlü biçimde varlığını sürdürüyor. Oysa gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin büyük bölümünde küresel enflasyon dalgasının ardından enflasyon yeniden tek haneli ya da yüzde 2-5 bandına gerilerken, Türkiye yüksek enflasyon yaşayan az sayıdaki ülkeden biri olmaya devam ediyor.

Küresel enflasyon dalgası 2021-2023 döneminde birçok ülkeyi etkisi altına alsa da, 2024-2026 döneminde ülke........

© Evrensel