B. Mustafa Şahin. 20 Eylül 2014. Foto: Halil Korkmaz.

Ramazan Topraklı yazdı;

B. Mustafa Şahin ile Yer Adları Üzerine

Bu makalenin amacı Sütçülerli B. Mustafa Şahin ile bazı yer adları üzerine yaptığımız yorumları okuyucuyla paylaşmaktır. Bu sayede söz konusu yer adları hakkında daha iyi yorumların yapılmasına vesile olmaktır. 1947’de Sütçüler Beydili köyünde dünyaya gelen B. Mustafa Şahin, ahir ömründe Sütçüler Saray köyünde oturmaktadır. Adının önündeki B, diğerlerinden ayrılmak için sülâle adı Basır’ın B’sidir. Mustafa Bey, benim bazı Yer Adları hakkında yaptığım yorumlar üzerine 27 Eylül, 19 Ekim ve 2 Kasım’da üç mektup göndermiştir. Şimdi o üç mektubu ve kendi fikrimi okuyucuyla paylaşmak istiyorum.

Açar kelimeler: B. Mustafa Şahin, Yer Adları, Firigos Boğazı, Rabaz-ı Konya, Konya kapı, Fele, Eflatun, Platon, Pluton

Angara, Angora, Ankara: kıvrımı, suyu, nehri, ırmağı, menderesi çok olan.

Avlaka, Aflak/ Eflak: deniz limanı, mesken, konak, köşk, saray. RT: Eflâk A. Felekler; Felekiyye Eğirdir’in adıdır. Yazıcızâde: “Ertena, birçok çeri ile üzerine yürüdüğünde: Temurtaş, Egirdür üzerinde egirdüp otururdı” der. Egirdip otururdı, dönüp dururdu demektir. Felek, aynıdır; yâni dönmekle ilgilidir. Zira Eğirdir’de sular dönerek, eğrim yaparak yer altına [düden, katabatara] gider. Eğirdir dönmekle, Eğridir burunla ilgilidir, Eflâki Eğirdirli olmalıdır.

Bor: sık çam ormanı; sık, ulu çam ormanı. Bu Arap coğrafyacıların tavsifiyle tetabuk. Bor: bağ, bağça. Borlu: Moğolca kül rengi, boz; Rodoplar’da mahal. RT: Uluborlu: bor, bâr [vâr], yâni kale demek. Bâr, bor’a dönüşmüş.

Çav: ün, şöhret, şan. RT: Çav, dananın erkeklik uzvundan yapılan bir çeşit kamçı; Çavlı- kamçılı.

Frikos/ Frigos Boğazı; Kirakos, Kiryakos Boğazı, ya da Saka ağzı Kravgaz/ Gravgaz: Karlıdağ, Akdağ. Çemişgezek’te, Sinop’ta Krakos, Kirakos, Kiryakos yer adı [15-16.yy]. Ağabey, bu ülkede siyakatı hakkıyla okuyan yalnızca iki kişi varmış. Bir yerde okumuş idim. Fuzuli’yi hatırla “Kâtip kalemin kırılsın, gözü kör eyledin.” Noktasızı değil, noktalısını okumak cesaret işi. Karçınzade’nin dediği gibi “bir kuru canım var”, siyakatla nasıl güreşeceğim? RT: Üstadım, 1501 tarihli Afşar kazası- Maziye [Marsia] karyesinde Frikos/ Frigos Boğazı isminde şüphem yok.

Kotur suyu, boğazı Van, Erzurum, Ağrı ve Karadağ’da şehir, kale; ayrıca ad: Kotur Tegin, anlamı “kel, dazlak”; belki çıplak/ çıplaklı. RT: Benim köyün eski adı Kötürnek [Alexiad: Kotoiraikia]. Kötür [Bağpınar] Erzincan-Tercan’da bir köy. Kötür köprüsü. Kötürnek, “kötü ternek” [toplantı kalesi] veya kötürenek [kaldırılmış] ile mi ilgili belli değil.

Kötürge: kürsü. Herhalde iskemle, sandalye; kaldır, getir, götür değil.

Mihrab, Mihrap, Mahrab, Mağrap: surda, kalede oda [Sad sûresi, ayet 21].

Myriokephalon: Girit Resmo’da manastır [11.yy]. Manastır “bin, 40 kafa- göz- su”lu mu? Mira- Kuvalia / Kubeliya’nın Helenleştirilmişi. RT: Myria, Mirna, Kemer Boğazı’nın 6-7 km güneyi bir yer. Kuwalia Kemer Boğazı. Bilge Umar, Kuwalia için “güzel boğaz” der. Bense her kutsal güzeldir hesabıyla Kuwalia = Kutsal Boğaz olmalıdır derim. Boğaz’daki ırmağın adı Hierus ve Hieronpotamum [Ramsay, 1961: 266]. Kelene [Kelainai], Helena, Helana adı, Kuwalia ile ilgili olmalıdır. Boğaz’ın adı İbn Hordazbih’te Ābrū Mesmâne [Kutsal Geçit], el-İdrîsî’de İndosyâne. İndos/ Endos, Boğaz’daki ırmağın adı olup, burada muhkem bir kale [hısnun hasinun] var. Bu kale Miryokefalon [Kırkgöz] veya Meltinis [Malatyalı: Battal Gâzî] kalesidir. Türklerin 1075’de gelişiyle bu kale terk edilmiştir [metruk].

Miryokefalon: Eğirdir Gölü’nün kuzeyinde [M. Baş, Mesudiye, s.69]. Galiba bütün bunlar Öztuna’dan menkul?

Nis: “ada” anlamında olsa, bütün adaların önünde, sonunda Nis olması gerekmez mi? Erzurum’da Nis Çayırı var; göl içinde mi? Bu, “zafer alanı, ovası, yazısı”, yâni Zafer Adası.

Sasa/ Sese: bu, mahlas, tapşırma, takma ad, ikinci admış; kadın-erkek adı. Ashab-ı Kiram’dan Sa’sa. Bana göre Sahsah /Sehseh’ten kısaltma. RT: Bazı hâllerde Sasan geçer. Sasanî ile ilgisi olabilir mi bilmiyorum.

Toros: Boğa/ gümüş. Tüccar Asurlular her yeri, her şeyi, bu arada Torosları da yağmalamış. Toros dağları değil, Boğa/ gümüş dağları, Toroslar diyorum. RT: Sevan Nişanyan, Toros, Süryanca “dağ” demek der. O yüzden Toros Dağları ifadesi yanlıştır. Doğrusu Toroslar olmalıdır. Davraz adı, Tauros’tan türemedir. Toros Yunanca Boğa.

Ağabey, gözler boşandı fakirden. Size sağlıklı, uzun ömürler temenni ederim. Kusurlar affola. 27.09.2026

Ağab: Ak-alp yerine Ak-su daha doğru gibi. RT: Haklısın. Bazı kayıtlarda Ağabi geçer; başka anlamı olabilir.

Anemas: Bizantion’da zindan, kule, şahıs ismi. Bana göre “Ana Tanrı”.

Gönümas: su/ bereket tanrısı. Goni, Gone, Koni, Kone. RT: Anayol’dan Barla’ya sapınca, sağda kalan sırt ve tepe bölgesi için Gönümas deniyor. Burada bir Türk bayrağı dikilidir. Barla, göl kıyısındaki bir yere Firigoslar der.

Dinek: “melek”le ilgisiz. Konulan, dinlenilen yer, mola yeri, konak, konalga. RT: Ben önce Dîn = Melek, ek, Farsça küçültme eki ve Melekçik demiştim ki, bu konuda da Mustafa Bey haklı olabilir. Bu isimden çok yerde var.

Eğneş: Eğleş, Eyneş: halk ağzı “dur, bekle”. RT: Burdur-Eğneş köyü olup, şimdiki adı Çallıca.

Fele:........

© Dikgazete.com