Creat: 11.04.2026 | 05:37

Actualitzat: 11.04.2026 | 05:37

Era memòria ei rebastiment e recreacion a compdar deth rebrembe. Era istòria que passe peth còr e eth cap deth testimòni. Aumens, ei çò qu’aprenem ena darrèra novèlla de Paco Boya, aperada Bajo el mismo cielo, era prumèra qu’escriu en castelhan, dera quau ja trabalhe ena sua revirada ar aranés. De hèt, complís ací damb eth déuer de memòria que defenie eth filosòf Paul Ricoeur, un déuer que non ei ua simpla descripcion deth passat, senon qu’ei ua refiguracion, en paraules deth pensador, per miei deth relat. Per tant, memòria personau e collectiva s’amassen en tot articular ua identitat narrativa, que non ei ua esséncia estatica, senon un procès dinamic bastit a compdar deth lenguatge e eth temps. Ací, era istòria dera familha e deth país son condadi per aguest testimòni neishut en 1960, que mos avertís qu’era Guèrra Civil “non acabèc damb eth silènci des armes, senon que seguic present enes generacions posteriores”. Tanben en aquera sua Val d’Aran dera enfantesa e adolescéncia, a on “es sòs èren un ben escàs e desirat”. E dilhèu ei aguest eth principau merit dera òbra, era de narrar, damb ua sintaxi precisa e suenhada, era guèrra e era pòstguèrra en país. A compdar d’aguesta herida, se crotzen es relats damb succèssi coma eth der asssassinat de Florentino Tuñón, alcalde de Vielha, coma presagi dera guèrra.

Familha e país tornen a hèr-se herida enes camps d’internament a on França enclastrèc a desgust as refugiats espanhòls. Eth fascisme guanhaue terrèn sus es arraïtzes der òdi, pregones, “ua seme maishanta qu’impregnaue era vida dera gent”. Ei er òdi que Pepita descorbís en tornar tà casa, qu’a estat saquejada coma forma de venjança. En aumentatge a Conchita e Manolo, damb es sues pòurs e esperances, er autor sage d’enlumenar un passat “de grisor densa” e, de pas tanben, eth nòste present, a on tanben era diferéncia se convertís “en motor d’òdi”, aqueth mònstre que torne a menaçar era umanitat sancèra, e qu’ei un déuer sauvar jos eth cèu dera sua memòria.

© Segre