ERİŞİME AÇMAK MI, ERİŞİME AÇIK TUTMAK MI?
7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu m. 16/4, sızıntı sonucu siber uzayda bulunan kişisel veya kritik kamu hizmeti kapsamına giren kurumsal verileri izinsiz olarak “erişime açan, paylaşan veya satışa çıkaran” kişileri cezalandırır. Kanun 19 Mart 2025’te yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önce kurulmuş ve sonrasında da çalışmaya devam eden bir sorgu paneli bakımından şu soru doğar: Kanun, verinin erişime açılmasını mı, yoksa erişime açık tutulmasını mı cezalandırmaktadır? Çalışma, bu soruyu lafzi ve sistematik yorum, öğretideki kesintisiz suç görüşü, AİHM’in kesintisiz suçlara ilişkin içtihadı ve şahsi sorumluluk ilkesi çerçevesinde ele alır. Varılan sonuç üç katmanlıdır. Birincisi, 16/4 lafzen ve sistematik olarak bir durumu yaratmayı (erişime açmayı) tanımlar; aynı maddenin altıncı fıkrasında verinin siber uzayda “bulundurulmasının” ayrıca suç olarak sayılmış olması, salt açık tutmanın 16/4’e okunmasına karşı güçlü bir sistematik argümandır. İkincisi, yürürlük sonrasında yeni kullanıcı hesabı tanımlanması, yetki genişletilmesi, abonelik yenilenmesi veya veri tabanına yeni sızıntı verisi eklenmesi gibi işlemler, açık tutmanın ötesine geçen yeni ve bağımsız erişime açma hareketleridir. Üçüncüsü, öğretideki kesintisiz suç görüşü benimsense bile 16/4 yalnızca yürürlük sonrası kesite uygulanabilir ve yürürlük öncesi fiiller cezanın belirlenmesinde hesaba katılamaz.
Bir internet portalına 2024 yılında sorgu modülü konulduğunu düşünelim. Daha önce sızdırılmış nüfus bilgileri bir sunucuya yüklenmiş, kuruluşa bağlı az sayıda kullanıcıya kullanıcı adı ve parola verilmiştir. Kullanıcılar bir isim veya kimlik numarası girerek ilgili kişiye ait kayda ulaşabilmektedir. 19 Mart 2025’te Siber Güvenlik Kanunu yürürlüğe girer. Yönetici modülü kapatmaz; portal varlığını sürdürür. 2026’da yapılan bir incelemede sorgu butonunun hâlâ çalıştığı tespit edilir.
Bu olayda iki farklı fiilden söz edilebilir. 2024’te veri yüklenmiş ve kullanıcılara erişim yetkisi verilmiştir; bu, verinin erişime açılmasıdır. 2025 sonrasında ise sistem kapatılmamıştır; bu, verinin erişime açık tutulmasıdır. Kanun’un yürürlüğünden önce gerçekleşen birinci fiil, 16/4 bakımından cezalandırılamaz. O hâlde sorunun özü, ikinci fiilin 16/4’teki “erişime açma” hareketi kapsamında sayılıp sayılamayacağıdır.
Soru, 16/4’ün ağır yaptırım rejimi nedeniyle pratik bir önem taşır: Alt sınırın üç yıl hapis olması, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme imkânlarını uygulamada büyük ölçüde dışlar. İnternette devam eden bir görünümden hareketle devam eden bir suç çıkarmak kolaydır. Oysa bilişim sistemlerinde görünürlük, erişilebilirlik, sorgulanabilirlik ve fiilî veri aktarımı aynı şey değildir. Verilerin niteliği ağır bir mahremiyet ihlaline işaret etse de ceza hukuku, bu ağırlığı tipikliğin ve suç zamanının ispatı yerine koyamaz.
7545 sayılı Kanun 12 Mart 2025’te kabul edilmiş, 19 Mart 2025 tarihli ve 32846 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girmiştir (m. 20) [1]. Kanun’da 16/4 bakımından geçmişe etkili bir hüküm veya geçiş hükmü bulunmamaktadır. Madde 16/4, siber uzayda veri sızıntısı nedeniyle daha önce yer alan kişisel veya kritik kamu hizmeti kapsamına giren kurumsal verileri, kişilerin veya kurumların izni olmaksızın ücretli veya ücretsiz şekilde erişime açan, paylaşan veya satışa çıkaranlar için üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörür [1]. Madde 16/7’ye göre ceza, kamu görevlisi tarafından işlenmesi hâlinde üçte bir, birden fazla kişi tarafından işlenmesi hâlinde yarı, bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde yarısından iki katına kadar artırılır [1], [10].
Öğretide suç, seçimlik ve serbest hareketli, sırf hareket ve soyut tehlike suçu olarak nitelendirilmektedir. Erişime açma, verinin kendisine erişim imkânı bulunmayan kişiler için ulaşılabilir kılınmasıdır; şifre veya bağlantı paylaşılması, güvenlik tedbirlerinin devre dışı bırakılması ve verinin bir internet sayfasında yayımlanması buna örnek gösterilir. Paylaşma, verinin herhangi bir iletişim aracıyla başkasına iletilmesidir. Satışa çıkarma ise verinin ücret karşılığı verilmesine yönelik iradenin dışa vurulmasıdır [8], [9].
“Daha önce” ibaresi suçun konusuna ilişkindir: Veri, failin hareketinden önce bir sızıntı sonucu siber uzayda bulunmuş olmalıdır [8]. Bu ibare, geçmişte tamamlanmış yayın hareketlerinin sonradan cezalandırılmasına izin veren bir geçiş hükmü değildir. 16/4, TCK m. 136’ya (kişisel verileri hukuka aykırı olarak verme, yayma veya ele geçirme; iki yıldan dört yıla kadar hapis) göre özel hükümdür; veri sızıntı sonucu siber uzayda bulunuyorsa 16/4, aksi hâlde TCK m. 136 uygulanır [8]. Bu nedenle 2024’teki yükleme ve yetkilendirme işlemleri, yeni Kanun’un değil, o tarihte yürürlükte olan TCK m. 136 ve gerekiyorsa m. 243-244’ün konusudur. Yeni hükmün geçmişe yürütülememesi, önceki kanunlara göre suç oluşmadığı anlamına gelmez.
II. Olgusal ayrımlar: Statik yayın ve dinamik sorgu sistemi
Statik yayında veri dosyası bir kez yüklenir ve erişilir bırakılır. Dinamik bir panelde ise her sorguda uygulama veri tabanında arama yapar, sonuç üretir ve sonucu kullanıcıya iletir. Bu teknik fark, karşı görüşün en güçlü dayanağıdır: Dinamik panelde yürürlük sonrası her sorgu fiilen yeni bir veri aktarımı yaratır.
Delil bakımından ise şu olgular birbirinden ayrılmalıdır: (i) sorgu butonunun görsel olarak bulunması; (ii) butonun işlevsel olması; (iii) hesaba giriş yapılması; (iv) belirli bir kayıt için sorgu gönderilmesi; (v) sorgunun veri tabanından cevap üretmesi; (vi) kişisel veri içeren cevabın bir kullanıcıya ulaşması; (vii) sistemin yürürlük sonrasında kim tarafından barındırıldığı, kim tarafından bakımının yapıldığı ve hesapların kim tarafından yönetildiği. Ekran görüntüsünde görülen buton, (iv) ile (vii) arasındaki olguları tek başına kanıtlamaz. “Erişime açık tutma” iddiası çoğu zaman yalnızca (i) ve (ii) ile desteklenir; oysa bir ceza isnadı için asıl önemli olan (vi) ve (vii)’dir.
III. Lafzi ve sistematik yorum: “Açmak” ile “açık tutmak” arasındaki fark
“Erişime açmak”, kapalı olan bir şeyi açık hâle getirmeyi, yani bir durum değişikliği yaratmayı ifade eder. Veri, hareketten önce belirli kişiler için ulaşılamazken hareketle ulaşılabilir hâle gelir. “Erişime açık tutmak” ise yaratılmış bir durumu sürdürmeyi, ona son vermemeyi ifade eder. Türkçede iki fiil arasındaki bu fark, ceza hukuku bakımından tamamlanma anı ile sona erme anı arasındaki farka karşılık gelir. 16/4’te kullanılan fiil birincisidir; Kanun’da “erişime açık tutan”, “yayında bulunduran” veya “yayından kaldırmayan” şeklinde bir hareket sayılmamıştır.
Sözcük farkı tek başına çözüm değildir; kimi suç tiplerinin kesintisiz niteliği kanunun yapısından çıkarılabilir. Ancak bu çıkarımın, TCK m. 2/3’teki kıyas yasağı ve kişi aleyhine genişletici yorum yasağıyla çatışmaması gerekir. AİHM de ceza kanununun sanık aleyhine kıyas yoluyla geniş yorumlanmamasını, Kokkinakis/Yunanistan kararından (25.05.1993) bu yana m. 7’nin bir gereği olarak kabul etmektedir [11].
B. Aynı maddedeki “bulundurma” fiili
Sistematik yorum bakımından en güçlü argüman, aynı maddenin altıncı fıkrasıdır. Madde 16/6, Türkiye’nin millî siber gücünü oluşturan unsurlara yönelik siber saldırıyı ve bu saldırı neticesinde elde edilen veriyi siber uzayda bulundurmayı sekiz yıldan on iki yıla kadar, bu veriyi yaymayı, göndermeyi veya satışa çıkarmayı ise on yıldan on beş yıla kadar hapis cezasıyla yaptırıma bağlamaktadır [1], [13]. Kanun koyucu, aynı maddede ve aynı yasama işleminde, verinin siber uzayda bulundurulmasını, yani bir durumun sürdürülmesini, cezalandırmak istediği yerde bunu açıkça yazmıştır. Dördüncü fıkrada ise yalnızca erişime açma, paylaşma ve satışa çıkarma hareketleri sayılmıştır.
Bu fark, aksi kanıt (e contrario) yoluyla yorum bakımından anlamlıdır. Kanun koyucunun 16/6’da “bulundurma” ile “yayma” arasında ayrım yapıp 16/4’te yalnızca yayma türünden hareketleri sayması, verinin erişilebilir hâlde tutulmasının 16/4 bakımından ayrıca cezalandırılmak istenmediği yönünde ciddi bir karinedir. Aynı yaklaşım TCK’da da görülür: Kanun koyucu, kesintisiz nitelikte bir durumu cezalandırmak istediğinde “bulundurma” fiilini açıkça kullanır (örneğin TCK m. 191/1’de kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma, m.........
