Galiyev'i Halit Kakınç'ın kaleminden anımsamak(*)
7 Ağustos 2026 günü gazeteci ve yazar Halit Kakınç, sonsuzluğa uğurlandı.
Kakınç, uluslararası ilişkiler, tarih, jeopolitik ve siyaset üzerine kaleme aldığı kitaplar ve makalelerle tanınıyordu.
Ancak Kakınç,Türk kamuoyunda Sultan Galiyev üzerine yaptığı çalışmalarla öne çıktı. Sultan Galiyev’in fikirlerinin tanınmasında etkili olan yazarlardan biri olarak kabul edildi.(**)
Sultangaliyev, Türkçe konuşan coğrafyanın en önemli sol düşünürüdür. Şoven bir milliyetçi, ırkçı, köktendinci değildi; emperyalist tortuların en ilerici ideolojilerinin bile saptırabildiği gerçeğini, en açık biçimde anlatan biri olmuştu. Antisömürgeci çıkışlı, geleceğe yönelik bir dünya devrimi kuramını geliştiren tek devrimciydi. Kanımca sol düşünce açısından 20. yüzyılın en başat adlarında biri- olmuştu. Sovyet denemesinin çökeceğini, nedenleri ile birlikte daha 1920'lerde öngörmüş, öngördükleri de gerçekleşmişti.
Halit Kakınç’ın Sultan Galiyev Üzerine Yaptığı Çalışmalar Nelerdi?
Kitap, akademik bir doktora tezi olarak başlamış ancak daha sonra kitaplaştırılmıştır.. Bu yapıtında Kakınç, Galiyev’in hayatını, fikirlerini ve "milli komünizm" anlayışını irdelemişti.
• Köle Devrimci Sultangaliyev
Galiyev’in siyasi mücadelesini, Bolşevik hareket içindeki konumu ve Sovyet yönetimiyle yaşadığı çatışmalarını özetlemişti.
• Kızıl Turan-Sultangaliyev
Galiyev’in Türk dünyası, sosyalizm ve Avrasya fikirlerini irdeleyen yapıtlarından biridir.
Galiyev, Türk Kamuoyunda Neden Geç Tanında?
Mirseyit Sultan Galiyev, Rus egemenliğinde uzun süre kalmış Türk dilli halklarda ulusal bilinç yeterince oluşmadığı için öngördüğü Turan sosyalizmini gerçekleştirememiş bir önder olarak biliniyor. Uzunca bir süre unutulmuş ve unutturulmuştu.
Bu geç kalmışlık, özünde Türk Okumuşlarının en azından bir kesiminin dünyayı kavramasındaki zaafından kaynaklanıyor. Kavramada, araç olarak kullandıkları Dış kaynaklı görüşler ve ölçütler, onlar üzerinde Tanzimat’tan bu yana egemen olmuş durumda. Bir başka deyişle Galiyev’i tanımasında geç kalmışlığın ana nedeni, Türk Okumuşu üzerinde «Avrupa merkezli görüşlerin egemen olması” olarak açıklanabilir.
Galiyev İdeolojisini Nasıl Özetleyebiliriz?
Galiyev İdeolojisini anlamanın; iki önemli çıktısı olduğunu düşünüyorum. Birincisi; 20.yüzyıl ve hatta 21. yüzyıl emperyalizmi, sömürge dünyasını ve antisömürgeciliği anlamak,ikincisi de ;Türkçe konuşan coğrafyanın sorunlarını ve çözüm yollarını anlamak.
Galiyev, «Asya ve Avrupa halklarının sosyo-politik, ekonomik ve kültürel gelişmelerinin esaslarına ilişkin kimi görüşlerimiz” adlı yazısında,........
