Halep’ten Tahran’a çatışmaların sürdüğü şu günlerde emperyalizmin beyazperdedeki yansımasına bakmakta yarar var. Kuşkusuz Amerika deyince Kuzeyi ve Güneyi ile iki kıtadan söz edilmesi gerekir. Ne var ki, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) sinemasına Amerikan Sineması denilip geçiliyor (Bu yazıda da -pratik nedenlerle- ABD Sineması yerine Amerikan Sineması tanımını kullanacağım). Amerikan Sinemasının ana damarlarından birinin milliyetçilik olduğunu belirtmeme gerek yok her halde. Bu damar ABD siyasetinin sıkça kullandığı araçlardan biri. Sinema sanatının sessiz döneminin en önemli yapıtlarından, beyaz Amerikalının siyahlara üstünlüğü masalını anlatan ‘Bir Ulusun Doğuşu’nun (D.W. Griffith, 1914) ülkede ırkçılığın palazlanmasında ciddi bir rol üstlendiği söylenebilir. O günlerden bugüne Amerikan ana akım sinemasının çizgisinde fazla bir değişim olmadı. Amerika’nın ‘kurtarıcı’ rolü büyük bütçeli savaş/aksiyon filmlerinin ana teması oldu. Elbette, bağımsız yapımlar içinde, bu çizgiye karşı çıkan dürüst ürünler de oldu. Bu yazıda onlara da değinmeye çalışacağım.

Antiemperyalist sinemanın en iyi örnekleri Latin Amerikalı yönetmenlerden (Arjantinli Fernando Solanas, Brezilyalı Glauber Rocha, Ruy Guerra, Kübalı Humberto Solas, Şilili Patricio Guzman, v.b.) gelir. Guzman’ın ‘Şili Savaşı’ (1975) Şili’deki karşı devrimin çarpıcı görüntülerini içerir. Haitili yönetmen Raoul Peck’in ‘Lumumba’sı emperyalizmin Afrika’da oynadığı oyunları sergiler. Birleşik Krallık sinemasının İngiliz emperyalizmini eleştiren yapımları arasında Richard Attenborough’nun ‘Gandhi’si (1982) ve İralndalı Neil Jordan’ın ‘Crying Game’i öne çıkar. Avrupa sinemasında nitelikli kurmaca ve belgesel yapımların sayısı epeyce fazladır. Costa Gavras’ın ‘Sıkıyönetim’ (1972) ve ‘Kayıp ‘ (1982) adlı filmleri, Gillo Pontecorvo’nun ‘Cezayir Savaşı’, Godard, Chris Marker gibi devrimci yönetmenlerin filmleri ve İrlanda, Hollanda, Birleşik Krallık, Almanya, Fransa, Finlandiya ortak yapımı........

© Birgün