menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

CUMHURİYET KİMSESİZLERİN KİMSESİ Mİ?

20 0
29.10.2026

CUMHURİYET KİMSESİZLERİN KİMSESİ Mİ?

29 Ekim 1923… Bir milletin kaderinde yeni bir sayfa açıldı. Ancak Cumhuriyet'in ilanı, yalnızca bir gecede alınmış ani bir karar değildi. Savaş meydanlarında kazanılan bağımsızlığın, millet egemenliğine dayanan bir devlet düzenine dönüşmesiydi. Bu tarihî kararın ardında ise pek bilinmeyen olaylar, görüş ayrılıkları ve geleceğe uzanan büyük bir toplumsal ideal vardı.

28 Ekim akşamı Çankaya'da verilen yemekte Mustafa Kemal Paşa, arkadaşlarına tarihî kararını açıkladı: “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz.” Konuklar ayrıldıktan sonra İsmet Paşa ile anayasa değişikliği üzerinde çalışıldı. Ancak Cumhuriyet düşüncesi o gece doğmamıştı. 1921 Anayasası'nın “Hâkimiyet bilâkaydü şart milletindir” ilkesi, bu düşüncenin temelini çoktan oluşturmuştu.

Gazi Mustafa Kemal, millî egemenliğe rakip bir otorite oluşmasını istemezken eski silah arkadaşlarının bir bölümü hilafetin korunmasına daha yakın duruyordu. Dolayısıyla ayrılık, yalnızca Cumhuriyet'in ilan edilip edilmemesinde değil, yeni devletin yetkilerinin nasıl düzenleneceğinde ve kullanılacağındaydı. Nitekim saltanat 1922'de kaldırılmış, hilafet ise Cumhuriyet'in ilanından sonra bir süre daha varlığını sürdürerek 3 Mart 1924'te kaldırılmıştı.

Az bilinen bir ayrıntı da Cumhuriyet'in 1923'te ilan edilmesine rağmen 29 Ekim'in resmî millî bayram olarak ancak 1925........

© Yurt