2026 GÜNCEL MEVZUATIYLA TÜRKİYE'DE ŞİRKET TÜRLERİ REHBERİ
BÖLÜM I: HUKUKİ STATÜ SEÇİMİ, ŞİRKET TÜRLERİ VE VERGİSEL İSTİSNALAR
1. Karar Aşaması: Şirket Türünü Ne Belirler?
Şirket kurmadan önce girişimcinin faaliyet ölçeği, risk toleransı, büyüme planı, ortaklık ihtiyacı ve vergisel durumu tür seçimini doğrudan belirler. Hukuki zırhın kalınlığı, bu aşamada atılacak imzaya bağlıdır.
2. Gerçek Kişi Ticari İşletmesi (Şahıs İşletmesi) ve Genç Girişimci İstisnası
Gerçek kişi ticari işletmeleri, tüzel kişiliği bulunmayan ve kanunen tayin edilmiş herhangi bir asgari sermaye tutarı (0 TL) aranmaksızın, kuruluş süreçleri Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden elektronik beyanla aynı gün içerisinde tamamlanabilen yapılardır. En belirgin teşvik mekanizması 'Genç Girişimci Kazanç İstisnası'dır. Mükellefiyet tesisinde 29 yaşını doldurmamış, ilk defa mükellefiyet açan ve işi bizzat sevk ve idare eden gerçek kişilerin, üç hesap dönemi boyunca elde ettikleri kazancın 2026 yılı için 400.000 TL'ye kadar olan kısmı gelir vergisinden müstesnadır. Dezavantajı ise, işletme sahibinin doğacak tüm kamu ve özel hukuk borçlarından şahsi malvarlığı ile sınırsız sorumlu olması ve kazanç arttıkça @'a varan artan oranlı gelir vergisi tarifesine tabi tutulmasıdır.
3. Limited Şirket (LTD): Asgari Sermaye ve Sorumluluk Sınırları
En az 50.000 TL asgari sermaye ile kurulan limited şirketler, KOBİ ölçeğindeki girişimlerin temelini oluşturmaktadır. Özel hukuk borçlarına karşı ortakların sorumluluğu, taahhüt ettikleri esas sermaye payı ile sınırlandırılmıştır. Şirket kazancı % oranında sabit kurumlar vergisine tabidir. Buna mukabil; ortaklar genç girişimci istisnasından faydalanamaz, kâr dağıtımında vergi kesintisi (stopaj) doğar ve hisse devri işlemleri TTK m.595 uyarınca noter onayı ve genel kurul kararına bağlanmıştır.
4. Anonim Şirket (A.Ş.): Sermaye Piyasalarına Erişim ve Vergi Muafiyetleri
Asgari 250.000 TL sermaye (kayıtlı sermaye sisteminde 500.000 TL) ile tesis edilen anonim şirketler, sermaye piyasalarına erişim ve holdingleşme amacı taşıyan yatırımlar için zaruridir. Tescil öncesinde nakdi sermayenin asgari %'inin bankada bloke edilmesi zorunluluğu bulunmaktadır. En belirgin vergisel avantajı; hissedarların pay senetlerini (veya ilmühaberlerini) iki tam yıl aktiflerinde bulundurduktan sonra elden çıkarmalarından doğan değer artış kazançlarının, Gelir Vergisinden tamamen istisna edilmesidir (GVK Mük. m.80).
5. Finansal Kuruluşlar: Kuruluş İzinleri ve 0 Kurumlar Vergisi Rejimi
Banka, finansal kiralama, faktoring, elektronik para veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı (VASP) statüsündeki işletmelerin tesisi, genel şirket kuruluşundan bağımsız olarak Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) veya Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) iznine tabidir. Kurucuların mali itibar ve adli sicil uygunlukları titizlikle denetlenir. Vergi mevzuatı gereği finansal sektörde iştigal eden bu kurumlar, genel orandan farklılaşarak 0 oranında Kurumlar Vergisine tabidir.
6. Kooperatifler: Dayanışma Esası, Asgari Sermaye Yapısı ve Akraba Kısıtlamaları
En az 7 kişi ile kooperatif amacına uygun şekilde kurulan bu yapılarda, sermaye şirketlerinden farklı olarak kanunen sabit bir asgari kuruluş sermayesi (örneğin 50.000 TL gibi) öngörülmemiştir (değişir sermayeli yapı). Sermaye, ortakların taahhüt ettikleri paylardan oluşur ve bir ortaklık payının itibari değeri ana sözleşme ile belirlenmekle birlikte (genellikle pay başına 100 TL), asgari 7 ortak tarafından taahhüt edilecek payların toplamı kooperatifin başlangıç sermayesini teşkil eder. Kurumlar Vergisi Kanunu m.4/1-k bendindeki şartları (sermaye üzerinden kâr dağıtılmaması, münhasıran ortaklarla iş görülmesi vb.) ihlal etmedikleri sürece kurumlar vergisinden muaftır. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'ndaki emredici hüküm uyarınca; yönetim kurulu üyeleri birbirleriyle ve denetim kurulu üyeleriyle üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dâhil) kan ve kayın hısımı olamazlar. Bu kural, suistimallerin ve çıkar çatışmalarının önlenmesi maksadıyla ihdas edilmiştir.
7. Kolektif ve Komandit Şirketler: Sınırsız Sorumluluk ve Güncel Durum
Şahıs şirketi niteliği taşıyan ve ortakların şirket alacaklılarına karşı kural olarak sınırsız ve müteselsil sorumluluğunu barındıran bu yapılar, modern ticaret hukukunun risk izolasyonu felsefesine aykırı düştüğünden günümüzde tercih edilebilirliğini büyük ölçüde yitirmiştir.
8. Asgari Sermaye Uyum Süreci (31 Aralık 2027 İnfisah Riski)
1 Ocak 2024 itibarıyla yükseltilen asgari sermaye hadlerine, eski sermayeli mevcut sermaye şirketlerinin intibakını sağlamak üzere tanınan mühlet 31 Aralık 2027 tarihine uzatılmıştır. Bu tarihe değin sermayelerini yasal asgari sınırlara (Limited için 50.000 TL, Anonim için 250.000 TL) artırmayan şirketler infisah etmiş sayılacaktır.
9. Sözleşmeli Avukat Bulundurma Yükümlülüğü ve İdari Müeyyideler
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35/3 maddesi gereğince, esas sermayesi asgari sermayenin beş katı (2026 yılı için 1.250.000 TL) ve üzerinde olan anonim şirketler ile üye sayısı 100'ü aşan yapı kooperatifleri, baroya kayıtlı sözleşmeli bir avukat bulundurmakla mükelleftir. İhlal halinde, her ay için sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen brüt asgari ücretin iki katı oranında idari para cezası tatbik edilir.
BÖLÜM II: MERSİS ÜZERİNDEN KURULUŞ, ŞUBE İŞLEMLERİ VE ODA TESCİLLERİ
10. Tek ve Çok Ortaklı Yapıların Dinamikleri ile İlişkili Kişi İşlemleri
Sermaye şirketlerinin tek ortakla kurulabilmesi imkânı karar alma süreçlerinde çeviklik sağlarken, şirketin kendi ortağı (ilişkili kişi) ile yürüteceği mal ve hizmet ifaları transfer fiyatlandırması yönünden ağır mali denetime tabidir. Çok ortaklı yapılarda ise karar nisaplarının yönetimi ve organlar arası çıkar çatışmalarının önlenmesi kurumsal yönetim ilkelerinin uygulanmasını zorunlu kılar.
11. Holdingleşme ve Şirketler Topluluğu (KVK m.5/1-a İstisnası)
Holdingler müstakil bir şirket türü olmayıp, iştiraklerini stratejik olarak sevk ve idare eden anonim şirketlerdir. Holding ana şirketinin, alt iştiraklerinden tahsil ettiği temettüler KVK m.5/1-a bendi uyarınca İştirak Kazançları İstisnasına tabi olup 0 kurumlar vergisinden müstesnadır. Bu yapı, şirketler topluluğu genelinde merkezi fon yönetimine (finansman gider kısıtlamaları dairesinde) olanak tanır.
12. Ortak Sayısının Bire Düşmesi (Kanuni Bildirim Yükümlülüğü)
Çok ortaklı sermaye şirketlerinde hisse devirleri sonucu ortak sayısının bire düşmesi halinde, keyfiyetin yedi gün içinde şirket yönetim organına bildirilmesi ve müteakip yedi gün içinde ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmesi yasal bir yükümlülüktür.
13. MERSİS Üzerinden Ana Sözleşme Hazırlığı ve Potansiyel VKN Tesisi
Tüzel kişiliklerin kuruluş işlemleri Ticaret Bakanlığı Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden yürütülür. Yetkili kişilerce e-imza/e-Devlet ile sisteme girilerek ticaret unvanı ayrılır, işletme adresi, NACE kodu, kurucular ve yetkili organlar sisteme işlenerek ana sözleşme dijital ortamda tanzim edilir. Sistem eş zamanlı olarak Potansiyel Vergi Kimlik Numarası üretir.
14. Tescil Öncesi Banka Blokajı ve Rekabet Kurumu Payı
Anonim şirket ve kooperatif kuruluşlarında taahhüt edilen nakdi sermayenin asgari %'i tescil öncesinde bankada bloke edilmek mecburiyetindedir. Limited şirketlerde bu ön ödeme zorunluluğu mülga edilmiştir. Ayrıca, toplam esas sermayenin on binde dördü (%0,04) nispetinde Rekabet Kurumu payı tahsil edilir.
15. Ticaret Sicili Tescili, İlan ve Tüzel Kişiliğin Kazanılması
İlgili ticaret sicili müdürlüğünde kurucuların ve yetkililerin imzalarının alınması ve gerekli rüsumların ödenmesini müteakip ana sözleşme tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir. Şirket, kendisine tahsis edilen 16 haneli tekil MERSİS numarası ile tüzel kişilik statüsüne haiz olur.
16. Tescil Sonrası Noter Tasdik İşlemleri ve İmza Sirküleri
Tüzel kişiliğin doğumuyla birlikte, şirketi temsile ve ilzama yetkili olan organların (müdür, yönetim kurulu) ticaret unvanı altına atacakları tatbik imzaları noterlik makamınca 'İmza Sirküleri' olarak tasdik edilir. Bu yetki belgesi finansal kurumlar nezdinde elzemdir.
17. Şube Açılış Süreçleri ve Ticaret Sicili Tescili
Şirket merkezinden farklı bir lokasyonda ticari faaliyet yürütülmesi amacıyla şube açılışı gerçekleştirilebilir. Bu işlem, yetkili organın (genel kurul veya yönetim/müdürler kurulu) alacağı kararın MERSİS sistemine girilmesi ile başlar. Şubeye özel bir sermaye tahsis edilebilir, şube müdürü (temsilcisi) atanır. İlgili evrakların sicil müdürlüğüne ibrazı ile şube tescil ve ilan edilir. Müteakiben vergi dairesi şube e-yoklaması gerçekleştirir ve SGK şube işyeri dosyası tesisi sağlanır.
18. Şube Kapanış Süreçleri ve Bildirim Yükümlülükleri
Şubenin faaliyetine son verilmesi durumunda, yetkili organın kapanış kararı MERSİS üzerinden tescil ve ilan ettirilir. Ticaret sicili kapanışı sonrasında, bağlı bulunulan vergi dairesine ve SGK merkezine şube kapanış bildirimleri yasal süresi (genellikle 1 ay) içerisinde elektronik ortamda tevdi edilir.
19. Gerçek Kişi İşletmelerinin ve Kooperatiflerin Kuruluş Farklılıkları
Gerçek kişi tacirler, bilanço esasına tabi oldukları beyanı ile yalnızca ticaret unvanı, iş konusu ve adres bildirimiyle MERSİS'ten tescil edilirler. Kooperatiflerde ise ilgili Bakanlık (Ticaret, Çevre Şehircilik veya Tarım) tarafından onaylanmış ana sözleşme ve kuruluş izni evrakı sicile ibraz edilmek zorundadır.
20. Ticaret Odası, Sanayi Odası ve Çifte Kayıt Yasağı
Şirketlerin, faaliyet gösterdikleri mahaldeki Ticaret Odasına tescil olmaları amir hükümdür. Bedeni çalışmaya dayalı gerçek kişiler Esnaf ve Sanatkarlar Odasına kaydedilirken, tüzel kişi şirket ortaklarının esnaf siciline kaydı mümkün değildir. Aynı mesleki faaliyet için eş zamanlı olarak hem ticaret hem esnaf odasına kayıt yapılması kanunen men edilmiştir.
21. Sanayi Sicil Belgesi ve Kapasite Raporu
İmalat sanayiinde faaliyet gösteren firmalar, TOBB onaylı 'Kapasite Raporu'nu tanzim ettirdikten sonra Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı SSBS (Sanayi Sicil Bilgi Sistemi) portalı üzerinden Sanayi Sicil Belgesi almak mecburiyetindedir. Elektrik tüketim teşvikleri ve vergi istisnaları bu belgeye istinat eder.
22. Ticaret Borsası Kotasyon ve Tescil Yükümlülükleri
Borsaya kote edilmiş tarımsal, hayvansal maddeler veya hububat gibi ürünlerin alım-satımını ifa eden işletmeler, faaliyete başladıkları andan itibaren bir ay içerisinde Ticaret Borsasına üye olmak ve gerçekleştirdikleri alım-satım muamelelerini borsaya tescil ettirerek ilgili rüsumları ödemekle mükelleftir.
23. TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) Veri Bildirim Zorunlulukları
Türkiye İstatistik Kurumu Kanunu mucibince; kurum tarafından şirketlere tebliğ edilen sanayi, istihdam veya hizmet istatistiklerine yönelik anketlerin ve aylık/yıllık bildirimlerin elektronik portaldan (Harzemli) doldurulması mecburidir. Veri sağlamaktan imtina eden işletmelere yüksek tutarlarda idari para cezası tatbik edilir.
24. KOSGEB Destek Programları ve KOBİ Beyannamesi
Girişimci Destek Programı........
