TEMBELLİK: BİR DAVRANIŞTAN BİR ZİHNİYETE
TEMBELLİK: BİR DAVRANIŞTAN BİR ZİHNİYETE
Tembellik, çoğu zaman çalışmamak, yapılması gereken işi ertelemek veya sorumluluktan kaçmak şeklinde anlaşılır. Oysa bunlar, tembelliğin sadece görünen yüzleridir. Asıl tembellik, insanın yapabileceği hâlde yapmaması, düşünebileceği hâlde düşünmemesi ve üretebileceği hâlde tüketmekle yetinmesidir. Bu sebeple tembellik, geçici bir davranış olmaktan çıkarak zamanla insanın karakterine, hayat anlayışına ve hatta toplumun ortak düşünce biçimine dönüşebilen bir problemdir. Elbette herkes zaman zaman yorulabilir, hastalanabilir veya çeşitli sebeplerle çalışamayacak durumda olabilir. Bunları tembellik olarak nitelendirmek doğru değildir. Tembellik; çalışmamayı alışkanlık hâline getirmek, sorumluluktan kaçmayı bir hayat tarzı olarak benimsemek ve bunu çeşitli mazeretlerle meşrulaştırmaya çalışmaktır.
“Nasıl olsa bir şey değişmez.”, “Başkaları yapsın.”, “Az emekle çok kazanmak varken niçin yorulayım?” veya “Kaderimde ne varsa o olur.” gibi düşünceler, tembelliğin bir davranış olmaktan çıkıp bir hayat anlayışına dönüştüğünü gösterir. Asıl tehlike de burada başlar. Çünkü davranışlar zamanla değiştirilebilir; fakat onları besleyen düşünce ve zihniyet değişmedikçe aynı davranışlar tekrar eder. Bu gerçeği bana yıllar önce yaşadığım küçük bir olay bütün açıklığıyla göstermişti.
1970’li yıllarda bir kapı komşumuz vardı. Eşiyle birlikte her yıl ağustos ayında, bir kamyon kasasında balık istifi hâlinde, yirmi-yirmi beş kilometre uzaklıktaki bahçelere fındık toplamaya giderdi. Buna rağmen bana çalışmaya gelmezdi. Bir gün bunun sebebini sordum:
“Her gün bu kadar yolu gidip geliyorsun. Ben ise sana çok yakınım. Üstelik çalışanlara çay da veriyorum, yemek de yediriyorum. Neden bana gelmiyorsun?” Hiç tereddüt etmeden şu cevabı verdi: “Hocam, sana gelirsem çalışmam gerekir. Çalışırsam bana yazık, çalışmazsam sana yazık.” “Orada çalışmıyor musun?” diye sorunca da gülümseyerek: “Çok çalışmıyorum; oyalanıyorum. Bu da benim hoşuma gidiyor.” dedi. Bu cevap bana, yıllar önce duyduğum Arapça bir sözü hatırlatmıştı: “İnne’l-kesel, inne’l-kesel kad kâne ahlâ mine’l-asel.” Yani: “Şüphesiz tembellik, evet tembellik, baldan daha tatlıdır.”
Gerçekten de tembellik, insana ilk bakışta rahatlık ve konfor sunar. İnsan, çalışmanın getirdiği yorgunluktan kaçarken kısa süreli bir rahatlama hisseder. Fakat bu rahatlık, zamanla insanın hayat tarzına dönüşebilir. Çalışmaktan kaçınan insan, bir süre sonra sorumluluk almaktan da uzaklaşır. Daha sonra düşünmekten, öğrenmekten ve üretmekten kaçınmaya başlar. Böylece tembellik, bir davranış olmaktan çıkar ve zihniyet hâline gelir. Asıl tehlike de insanın bu durumu normal görmeye başlamasıdır. İnsan, kendi eksikliğini sorgulamamaya başladığında değişme ihtiyacını da hissetmez. İşte o zaman tembellik, insanın iradesini sessizce kuşatan bir alışkanlığa dönüşür. Bu anlayış yeni değildir. Yaklaşık bir asır önce Mehmet Âkif de aynı probleme dikkat çekmiş; özellikle dinî kavramların yanlış yorumlanarak tembelliğe mazeret yapılmasını sert bir dille eleştirmişti:
“Çalış dedikçe şeriat, çalışmadın, durdun; Onun hesabına birçok hurafe uydurdun! Sonunda bir de tevekkül sokuşturup araya, Zavallı dini çevirdin onunla maskaraya!”
“Çalış dedikçe şeriat, çalışmadın, durdun; Onun hesabına birçok hurafe uydurdun! Sonunda bir de tevekkül sokuşturup araya, Zavallı dini çevirdin onunla maskaraya!”
Âkif’in eleştirdiği şey, çalışamayacak durumda olan insan değildir. İnsan zaman zaman güçsüz kalabilir,........
