Τετρακόσια χρόνια πριν, Μάρτιος 1626: Ο Αγγλος πολιτικός και φιλόσοφος Φράνσις Μπέικον (Φραγκίσκος Βάκων) ταξιδεύει με την άμαξά του και ευρισκόμενος κοντά στο Χάιγκεϊτ (προάστιο στα βορειοανατολικά του Λονδίνου) αποφασίζει να διερευνήσει αν το χιόνι αναστέλλει τη διαδικασία της αποσύνθεσης και σήψης. Σταματά την άμαξα, αγοράζει μια όρνιθα και την παραγεμίζει με χιόνι. Δυστυχώς, τα συμπεράσματα της μελέτης δεν τα μάθαμε γιατί ο Βάκων έπαθε ψύξη από τον ψυχρό άνεμο του Χάιγκεϊτ, η οποία εξελίχθηκε σε βρογχίτιδα που τον οδήγησε στον θάνατο στις 9 Απριλίου.

Ο Βάκων επιδίωξε να κατακτήσει τη γνώση της εποχής του και πρότεινε νέους τρόπους επιβολής λογικού ελέγχου στη Φύση. Στο πρώιμο και θεμελιακό για τη δυτική σκέψη έργο του Αριστοτέλη «Οργανον», έργο-κορωνίδα της αριστοτελικής Λογικής και των κανόνων συλλογισμού μέσω λογικών προτάσεων, ο Βάκων αντιπαραβάλλει το δικό του έργο «Νέον Οργανον» (Novum Organum) στο οποίο προτείνει ένα νέο σύστημα λογικής, επιχειρώντας να ξεπεράσει το («άκαρπο», όπως το αποκαλούσε) αριστοτελικό. Στο βακώνειο σύστημα η εύρεση της ουσίας ενός πράγματος είναι μια απλή διαδικασία αναγωγής και χρήσης επαγωγικής συλλογιστικής. Η δε γνώση που προκύπτει συνδέεται άμεσα με την πρακτική της χρησιμότητα και τη δυνατότητα του ελέγχου της Φύσης από τον άνθρωπο: πρόκειται για τον περίφημο «βακώνειο ωφελιμισμό» που συμπυκνώνεται στη ρήση «η γνώση είναι δύναμη». Η γνώση της Φύσης παρέχει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να προβλέπει, να ελέγχει και να μετασχηματίζει το περιβάλλον του.

Ο ωφελιμισμός χαρακτηρίζει μια σειρά από προσωπικές επιλογές του Βάκωνος. Ο κόμης του Εσεξ (Ρόμπερτ Ντε Βερ) είχε υποστηρίξει σθεναρά τον Βάκωνα όταν αυτός υπέπεσε στη δυσμένεια της βασίλισσας Ελισάβετ. Ο Βάκων έστρεψε τον κόμη κατά των επαναστατημένων καθολικών Ιρλανδών και όταν ο κόμης απέτυχε στην αποστολή του, ο Βάκων έλαβε μέρος στην άτυπη δίκη τού προστάτη του και συνέταξε αναφορά αποκήρυξής του ως προδότη. Μετά τον θάνατο της Ελισάβετ και την ενθρόνιση του Ιακώβου Α’, ο Βάκων κατάφερε να αναρριχηθεί φτάνοντας να διοριστεί το 1618 λόρδος καγκελάριος και σύμβουλος οικονομικών. Κατηγορήθηκε για χρηματισμό, αποδέχτηκε την κατηγορία και καταδικάστηκε σε στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων, πρόστιμο 40.000 λιρών(!) και φυλάκιση στον Πύργο του Λονδίνου.

Από τον βακώνειο ωφελιμισμό των απαρχών της Νεωτερικότητας φτάνουμε στη διαπίστωση του Καρλ Μαρξ ότι το Κεφάλαιο εκμεταλλεύεται τις περιόδους κρίσεων, μετατρέποντάς τες σε ευκαιρίες πλουτισμού. Μάλλον κάπως έτσι το σκέφτηκε και ο Tραμπ υιός και συμμετείχε σε στοιχηματική πλατφόρμα ότι ο πόλεμος στο Ιράν θα ξεκινήσει στις 28 Φεβρουαρίου, όπερ και εγένετο! Ναι, η γνώση είναι δύναμη, ιδίως αν είναι οικογενειακή υπόθεση.

*(Ph.D)2, καθηγητής Ιατρικής Φυσικής - Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

© EFSYN