Ortadoğu’da patlayan her kriz, Avrupa’da yankı bulur; ancak bu kez yankı bir endişe değil, silahlanma kararı olarak geri dönüyor. Bu karar önemli… Silaha sarılma kararı, barış ihtimalini ortadan mı kaldırıyor? ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısı, yalnızca bölgesel dengeleri değil, Avrupa’nın güvenlik algısını da kökten sarsmış durumda…

Paris’ten Berlin’e, Londra’dan Brüksel’e yükselen mesaj net: Diplomasi yeterli değil, nükleer caydırıcılık yeniden masada… Ortak savunma stratejileri hızlanıyor, Avrupa Soğuk Savaş sonrası en sert güvenlik kırılmasını yaşıyor. Macron açıkladı. Aralarında Yunanistan’ın da bulunduğu sekiz Avrupa ülkesi ‘ittifak’ kuruyor. Bu tablo, dünyayı yeni bir jeopolitik eşiğe sürüklüyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askerî operasyonlarının hemen ardından Avrupa’dan gelen açıklamalar, bir dönemin sonu ve yeni bir stratejik belirsizliğin başlangıcı olarak okunmalı: Nükleer caydırıcılık tartışmaları, artan savunma hazırlıkları ve diplomatik denge arayışlarının önüne geçiyor. Akla istem dışı şu soru geliyor: “Savaşın boyutu ne kadar genişleyecek ?”

ABD, İsrail ve İran

Güç politikası ile hegemonya arayışına giren ABD ve İsrail’in İran’a düzenlediği operasyon, söz konusu ülkenin nükleer kapasitesini hedef alan askeri bir hamle olarak algılanıyor. Bu saldırıların en çarpıcı sonuçlarından biri, İran’ın siyasi liderliğinin ağır kayıplar verdiğinin rapor edilmesi. Bu durum, savaşın kapsamını yalnızca askeri bir operasyon olmaktan çıkararak rejim değişikliği hedefli stratejik bir tercih şeklinde yorumlanıyor.

Bu bağlamda ABD’nin tutumu, klasik hegemonya koruma ve yayma stratejisi çerçevesinde okunabilir: Amaç, nükleer yayılmayı engelleme meşruiyeti altında bölgesel kontrolü pekiştirmek.

Fransa nükleer başlık sayısını artırıyor

Avrupa ülkelerinin tepkisi bir yandan ABD ile iş birliğini sürdürüyor; diğer yandan askerî harekete katılmama ve diplomatik yol arayışlarını öne çıkarma eğilimi taşıyor. Özellikle Emmanuel Macron’un açıklamaları, Avrupa içinde yeni bir güvenlik paradigmalarının doğduğunu gösteriyor: Fransa, nükleer başlık sayısını artırma kararı alırken ve hatta Avrupa’da caydırıcılığı güçlendirme düşüncesiyle daha aktif bir rol üstlenebileceğini ifade ediyor.

Benzer şekilde, Almanya ve Birleşik Krallık başkentleri, diplomasi ile askeri savunmayı aynı anda dengeleme çabasında. Ortak açıklamalarda İran’ın “ayrım gözetmeksizin” bölgedeki saldırıları kınanırken, sivil güvenlik ve uluslararası hukuka saygı vurgusu öne çıkıyor.

Silahsızlanma stratejisinin sonu

Avrupa stratejisi, ağır askeri angajman yerine çok boyutlu bir güvenlik ve diplomasi çerçevesi arıyor. Fransa’nın nükleer güç kapasitesini artırma niyeti, Avrupa güvenlik mimarisinin en tartışmalı boyutunu oluşturuyor. Soğuk Savaş sonrası dönemde Avrupa’da nükleer silah sayısının azalması, güvenlik politikalarının birleşik Atlantik ittifakına bağlılığını güçlendiriyordu. Ancak bugün bu denge bozuluyor. Avrupa’nın kendi caydırıcılık kapasitesini yeniden değerlendirme ihtiyacı, hem ABD ile olan ilişkilerin geleceğini hem de Avrupa’nın küresel aktör olarak konumunu yeniden tanımlıyor.

Bu yeni eğilim, klasik nükleer denge teorilerinin modern bir versiyonunu ortaya çıkarıyor: Avrupa, kendi güvenlik payını artırarak hem iç savunma mekanizmalarını güçlendirmeyi hem de istikrarlı bir uluslararası sistemin devamını sağlamayı amaçlıyor.

ABD müttefiklerini kaybediyor mu?

ABD’nin İran’a yönelik bu operasyonu, Donald Trump yönetiminin daha bağımsız bir güvenlik politikasına işaret ediyor. Yakın geçmişte ABD’nin Avrupa’lı müttefiklerini stratejik dağılımda ikinci planda tutma eğilimi, şimdi somut bir dönüşüm noktasında. Washington, müttefiklerin desteğini koordine etmeden doğrudan askeri adımlar atarken, Avrupa’dan gelen diplomasi ve liderlik vurgusu farklı bir perspektif sunuyor.

Ancak bu ittifak ekseni, aktif askeri iş birliği konusunda sınırlı kalıyor; Avrupa liderleri daha çok defansif hazırlıkları ve siyasî–diplomatik koordinasyonu vurguluyor. Bu durum, ABD’nin küresel stratejik planlamasında bir dönüşüm olarak okunabilir: Güvenlik yükünü tüm müttefiklerle paylaşma yerine, bölgesel potansiyel riskleri yönetme stratejisine yönelme olarak görülebilir.

ABD ve İsrail ne amaçlıyor?

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısı, yalnızca bir askeri operasyon değil, küresel güvenlik mimarisinin yeniden sorgulandığı bir dönüm noktası. Avrupa’nın tepkisi, askeri iş birliği ile diplomasi arasında yeni bir denge arayışını temsil ediyor ancak silahlanma eğilimi ağır basıyor.

Tabii ki diplomasi terk edilemeyecek kadar değerli, savaşın maliyeti ise insanlık için çok ağır. Ama yeryüzünde ortam farklı…

Caydırıcılık için büyüyen silahlar

Avrupa bugün barışı savunduğunu söylüyor ama silahlanarak konuşuyor. Nükleer başlıklar artırılırken, diplomasi “son çare” olmaktan çıkıp ilk vazgeçilen ilke haline geliyor. İran’a düşen bombalar, yalnızca Ortadoğu’yu değil; Avrupa’nın ahlaki üstünlük iddiasını da yerle bir ediyor.

Güvenlik adına yapılan her hazırlık, aslında yeni bir savaşı biraz daha mümkün kılıyor. Tarih defalarca gösterdi: Caydırıcılık vaadiyle büyüyen silahlar, eninde sonunda kullanılacak bir gerekçe yaratır. Avrupa bugün kendini koruduğunu sanıyor; oysa asıl kaybettiği şey, savaşa karşı durma iddiası. Çünkü silaha sarılan her kıta, barışı çoktan masadan kaldırmıştır.

© T24