menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Kızıl Îcâz Dersleri–34

10 0
19.10.2026

Bütün ile Her Bir Fert Aynı Şey Değildir

“Bu heyet başarılıdır” derken heyetin tamamı hakkında bir hüküm kurarız. “Heyetin her üyesi başarılıdır” dediğimizde ise hükmü tek tek bütün üyelere yükleriz. İlk cümlenin doğru olması, ikincisini kendiliğinden doğru yapmaz. Süllemin bugün açtığı bahis, bu küçük görünen farkın mantıktaki yerini gösterir: küll, külliyye, cüz ve cüz’iyye.

1. Süllem’in asıl metni

Abdurrahman el-Ahdarî, ilgili fasla “bütün hakkında verdiğimiz hüküm” mânasındaki الكل حكمنا على المجموع ibaresiyle girer. Devamındaki iki beytin kaynak nüshada okunabilen ibareleri şöyledir:

وحيثما لكل فرد حكما فإنه كلية قد علما
والحكم للبعض هو الجزئية والجزء معرفته جلية

İlk ibarede hükmün konusu mecmû, yani parçaların teşkil ettiği bütündür. “Her bir fert için” hüküm veriliyorsa küllî önerme; “bir kısmı için” hüküm veriliyorsa cüz’î önerme söz konusudur. Burada küll bir bütün, külliyye ise bütün fertleri kapsayan bir hüküm biçimidir. “Cüz” parça, “cüz’iyye” ise bazı fertlere ilişkin hüküm biçimidir. Lafız benzerliği, bu dört terimi tek kavram sanmamıza yol açmamalı.

2. Bediüzzaman’ın Kızıl Îcâz haşiyeleri

Üstad, bütün ve küllîlik arasındaki ayrımı, birbirine bağlı varlıklarda görülen tertibe dikkat çekerek açar. Bir bütünün birleşmesinden doğan netice ile bir küllî kanunun fertlerde görünmesi aynı şey değildir. Bu dikkat, “bir topluluk........

© Risale Haber