Allah insanı kâinatın bir misal-i musağğarı [küçük bir örneği] olarak yaratmıştır. Bilim adamlarının ittifakıyla sabittir ki, eğer güneşin, ayın, gece ve gündüzün deveranında zerre miktar bir azalma-çoğalma olursa kâinatın dengesi bozulur. İnsan da tıpkı kâinat gibidir. Yemesinde, içmesinde, öfke ve şehvet kontrolünde ve zamanı kullanmasında bir israf olursa insanın maddi-manevi dengesi bozulur.

Kâinattaki dengeyi kıyamete kadar koruyup kollayan Allah’tır; ne var ki, imtihanın bir sırrı olarak insanın kendi dengesini koruması ona bırakılmıştır. İnsan, ancak Allah’ın emir ve yasaklarına riayet ederek dengesini koruyabilir. İnsanın dengesi bozulduğu zaman, dengesiz insanlardan oluşan toplumun dengesi de bozulur. Onun için Allah kâinatın dengesi ile insanın dengesini birlikte zikretmiştir. Şöyle buyurur:

(وَالسَّمَاء رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ . أَلاَّ تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ . وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ) “Göğü Allah yükseltti, denge ve ölçüyü de O koydu ki dengeden sapmayasınız; ölçüyü düzgün tutasınız ve eksik tartmayasınız.”[1]

Bediüzzaman bu ayeti tefsir ederken şöyle der: “Rahman Suresindeki ayette dört mertebe, dört nevi mizana işaret eden dört defa ‘mizan’ zikretmesi, kâinatta mizanın [dengenin] derece-i azametini ve fevkalâde pek büyük ehemmiyetini gösteriyor. Evet, hiçbir şeyde israf olmadığı gibi, hiçbir şeyde de hakikî zulüm ve mizansızlık [dengesizlik] yoktur.”[2] Ayette adalet ve israfsızlık manasına gelen “Mizan/denge ve ölçü” arka arkaya zikredilmiş ve zımnen insana, “Sakın Allah’ın koyduğu dengeden/adaletten sapmayın” buyrulmuştur.

Ayette geçen emirler, “Dengeden sapmayınız, ölçüyü düzgün tutunuz, eksik tartmayınız” şeklinde çoğul kipiyle gelmiştir. Bu da tüm toplumun ve özellikle toplum liderlerinin dengeyi korumakla yükümlü olduklarını gösteriyor. Eğer dengesiz liderler ülkeleri yönetirlerse toplumdaki insanların dengelerini de bozarlar. Hal-i âlem buna şahittir.

Başka bir ayette Allah müminlerin vasıflarını anlatırken yine israfsızlığa ve dengeye işaret etmiş, şöyle buyurmuştur: (وَالَّذٖينَ اِذَٓا اَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذٰلِكَ قَوَاماً) “Yine o iyi kullar, harcama........

© Risale Haber