menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

TAASSUBUN FARKLI YÜZLERİ

31 0
08.11.2026

TAASSUBUN FARKLI YÜZLERİ

Taassup denildiğinde çoğumuzun zihninde ilk olarak dinî inançlarla ilgili bir katılık ve hoşgörüsüzlük canlanır. Neden ilk anda dinî bir kavram olarak algılarız? Çünkü yıllar yılı Osmanlı’nın gerilemesinin, yeniliklere ayak uyduramamasının sebebi olarak dinî taassup gösterildi. Aynı şekilde Orta Çağ Avrupa’sının karanlık yüzü de dinî taassupla ilişkilendirilerek anlatılırdı. Peki, din karşıtı ya da inançsız kimselerde de taassup davranışlarını göremez miyiz? Kendi doğrularını tek doğru kabul eden, başkalarının fikirlerine karşı hoşgörüsüz, kendisi gibi düşünmeyen insanlara tahammül edemeyen, mantıklı kanıtlar sunulsa bile eski düşüncelerinden vazgeçmeyen, kör bir inatla direnen kişilerin de taassup sahibi olduklarını söyleyemez miyiz?

Taassubun sadece dinle ilgili bir kavram olmadığını, farklı alanlarda da karşımıza çıkabildiğini yıllar önce Peyami Safa’nın “Taassubun Nevileri” başlıklı yazısında öğrenmiştim. Peyami Safa, kelimenin kökenine inerek yaptığı açıklamalarında şunları söylüyordu:

“Taassup sahibi adama Fransızlar Fanatique derler. Aslı Latince Fanum kökünden gelir. İlk çağlarda cezbeye gelip kendi kanlarını akıtan rahiplere verilen sıfattı. Daha sonraları varlığın akışında gizli bir kuvvetin hâkim olduğuna inananlar bu ismi aldı. Bugün bütün dünyada kullanılan manası ile fanatik kendi inancının zaferi için ihtiras duyan, müsamaha tanımayan, gerekirse şiddete başvurmaya hazır adam demektir. Osmanlıca-Türkçesi “Mutaassıp, Softa, Yobaz”dır.

Başta din taassubu olmak üzere her inancın mutaassıpları vardır. Din yobazı, politika yobazı, milliyet yobazı, inkılap yobazı (Ben ona devrimbaz diyorum), ilim yobazı, teknik yobazı, tarih yobazı…”[1]

Peyami Safa’nın belirttiği gibi bir düşünceye, inanca, görüşe körü körüne ve aşırı bir şekilde bağlanmak, başkalarının inanç ve fikirlerini aşağılayıp baskı yoluyla yok etmeye çalışmak, gerekirse şiddete başvurmak, hoşgörüsüz olmak taassuptur. Hayatın her alanında, bilimde, eğitimde, siyasette, aile ilişkilerinde taassupla karşılaşabiliriz.

Taassup, Arapçada ‘kendi soyuna yardım etmek, körü körüne bağlanmak’ anlamındaki asb (usûb) kökünden türeyen bir kelime. Sözlükteki anlamı ise ‘yakalamak, kuşatmak, sarmak, bağlamak’tır. “Taassubun karşıtı müsâmaha ve........

© Mir'at Haber