Yapay zekâ sistemlerinin yalnızca metin üretmekten çıkıp internette gezinen, araç kullanan, dosya aktaran ve dış sistemlerle doğrudan işlem yürüten ajanlara dönüşmesi, uzun süredir teoride tartışılan temel bir hukuk sorununu somutlaştırıyor: Bir yapay zekâ ajanı hukuka aykırı bir işlem gerçekleştirdiğinde sorumluluk kime ait olacak?

OpenAI'nin araştırma ortamındaki ajanlarının 53 ChatGPT kullanıcısına ait görselleri üçüncü taraf barındırma sitelerine aktardığını açıklaması, meselenin ulaştığı boyutu gösteren en güncel örneklerden biri oldu. Reuters'ın 25 Eylül tarihli araştırmasına göre şirket, geçmiş ajan faaliyetlerinin tamamını henüz ortaya çıkarabilmiş değil ve geriye dönük incelemenin aylar sürebileceğini belirtiyor.

Buradaki hukuki güçlük, yaşananların klasik bir siber saldırıya veya doğrudan bilgisayar korsanlığına tam olarak benzememesinden kaynaklanıyor. Geleneksel tabloda insan ne yapmak istediğine bizzat karar verip yazılımı bir araç olarak kullanırken, otonom ajanda kullanıcı ya da geliştirici yalnızca genel bir hedef belirleyebiliyor. Sistem ise bu hedefe ulaşmak için hangi siteye erişeceğini, hangi aracı devreye sokacağını ve hangi ara adımları atacağını kendisi seçebiliyor. İnsan iradesi ile nihai zarar arasına böylece yeni bir karar katmanı giriyor.

Fakat bu özerklik, hukuki sorumluluk zincirini kendiliğinden koparmaya yetmiyor. Aksine hukuk düzenleri giderek ajanın teknik işleyişinden veya ne “düşündüğünden” çok; yetkiyi kimin verdiğine, riski kimin öngörebileceğine, zararı kimin önleyebileceğine ve sistemin kimin kontrol alanında bulunduğuna odaklanıyor.

Kaliforniya “YZ kendi yaptı” savunmasını kapattı

Bu yaklaşıma ilişkin en somut yasal adımlardan biri Kaliforniya'dan geldi. 1 Ocak 2026'da yürürlüğe giren Assembly Bill 316 ile eyalet Medeni Kanunu'na eklenen 1714.46'ncı madde, zarara yol açtığı ileri sürülen bir yapay zekâyı geliştiren, değiştiren veya kullanan davalının, zararın yapay zekâ tarafından özerk biçimde meydana getirildiği savunmasına dayanmasını engelliyor.

Düzenleme elbette “YZ zarar verdiyse geliştirici doğrudan ve kusursuz sorumludur” anlamına gelmiyor. Davalı; illiyet bağının bulunmadığını, zararın makul olarak öngörülemeyeceğini veya başka kişi ve kuruluşların da kusurlu olduğunu ileri sürebiliyor. Yasanın çizdiği sınır daha dar fakat önemli: Yapay zekânın özerkliği tek başına sorumluluktan kaçış kalkanına dönüştürülemiyor.

Böylece ajan hukukunun temel konusu da “YZ bunu neden yaptı?” noktasından uzaklaşıyor. Daha belirleyici mesele oluyor: YZ'nin bu eylemi gerçekleştirebilecek yetki ve hareket alanına sahip olmasına kim izin verdi?

Ceza hukukunun düğüm noktası: Kast nerede başlıyor?

Türk hukuku açısından ceza sorumluluğu ile tazminat ve veri koruma yükümlülüklerini birbirinden dikkatle ayırmak gerekiyor. Türk Ceza Kanunu'nun 21'inci maddesi uyarınca suçun oluşması kural olarak kasta bağlıyken, 22'nci madde taksirli fiillerin ancak kanunda açıkça öngörüldüğü hâllerde cezalandırılabileceğini hüküm altına alıyor. Bilişim sistemine hukuka aykırı girme fiili TCK'nın 243'üncü maddesinde; sistemi engelleme veya bozma, verileri yok etme, değiştirme, sisteme veri yerleştirme ya da verileri başka bir yere gönderme fiilleri ise 244'üncü maddede düzenleniyor.

Esas mesele burada ortaya çıkıyor: TCK'nın 243 ve 244'üncü maddelerinde düzenlenen suçların taksirli biçimleri kanunda öngörülmüş değil. Dolayısıyla bir geliştiricinin gerekli dikkat ve özeni göstermemesi, denetimi yetersiz tutması veya ajanın yol açabileceği riskleri hafife alması tek başına bu bilişim suçlarından ceza sorumluluğu doğurmuyor. Ceza hukuku ile özel hukuk arasındaki fark da tam bu noktada belirginleşiyor.

Bir kullanıcının ajana doğrudan “şu sisteme yetkisiz gir” talimatı vermesi hâlinde kastın insana isnadı görece kolaydır. Asıl çetin senaryo, kullanıcının yalnızca “bu konuyu araştır” demesi ve ajanın hedefe ulaşmak için erişim engelini kendi seçtiği yöntemle aşmasıdır. Sağlayıcının ajanın benzer sınır aşımlarını daha önce bildiği durumda ise tartışma, yalnız öngörülebilirlik meselesi olmaktan çıkıp olası kast ile bilinçli taksir arasındaki sınıra dayanabilir.

TCK m.21/2'de olası kast, kişinin suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesi........

© Hukuki Haber