Vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve işlemin gerçek mahiyetinin belirlenmesi esastır.[1] Ekonomik yaklaşım denilen bu prensip gereğince vergi idaresi, mükelleflerin beyanlarını aşarak ekonomik gerçeğe ulaşma yetkisine sahip olmakla birlikte, bu yetkiyi kullanırken somut olgulara dayanmak zorundadır.[2] Nitekim vergilendirmede öngörülebilirlik ve hukuki güvenlik ilkeleri, idarenin bu yetkisinin doğal sınırlarını oluşturmaktadır.[3] Uygulamada ise vergi idaresinin, özellikle kayıt dışı hasılat tespitlerinde, bireysel işlem bazında somut nedensellik bağı kurmak yerine istatistiksel genellemelere ve varsayımsal oranlamalara başvurduğu görülmektedir. Danıştay 7. Dairesi’nin 28.12.2023 tarih ve E. 2021/3286, K. 2023/5041 sayılı kararı, idarenin bu tümevarımsal yöntemini hukuka aykırı bularak vergi hukukundaki ekonomik yaklaşım prensibinin nasıl uygulanması gerektiğini göstermektedir.

KARARA KONU OLAY VE KARAR

Motorlu araç ticareti yapan davacı şirket hakkında düzenlenen vergi inceleme raporunda, bazı araçlara ilişkin satış faturalarında özel tüketim vergisi matrahlarının gerçek satış bedelinin altında gösterildiği iddia edilmiştir. Bu rapora istinaden 2017 yılının tüm dönemlerine ilişkin re’sen ÖTV tarhiyatları yapılmış, vergi ziyaı cezaları kesilmiş ve VUK m. 353/1 kapsamında özel usulsüzlük cezası uygulanmıştır.

İnceleme sürecinde idarenin temel yaklaşımı şu şekilde özetlenebilir: Şirket ortaklarının kişisel banka hesaplarına, şirket çalışanları tarafından yatırılan paralar ile yasal defterlerdeki satış kayıtları arasındaki farklar hesaplanmış, bu toplam fark ilgili yılda satışı yapılan araç sayısına bölünerek “araç başına ortalama matrah farkı” bulunmuş ve bu tutar tüm satışlara teşmil edilmiştir. Diğer bir deyişle idare, sınırlı sayıda alıcıdan elde ettiği verileri, yüzlerce aracı kapsayan tüm ticari faaliyete genellemiştir. İdarece bu şekilde yapılan matrah takdiri sonucunda tarh edilen vergi ve kesilen cezaya ilişkin açılan davada yerel mahkemece aşağıdaki gerekçelerle davanın kabulüne ve tarh edilen ve kesilen cezaların iptaline karar verilmiş ve bu karar Bölge Adliye Mahkemesi ve Danıştay’ca onanmıştır. Karara göre:

“Olayda, 2016 ve 2017 yıllarında satışı gerçekleştirilen araçlara ilişkin yasal defterlerindeki kayıtlar ile alıcıların yaptığı ödemelerdeki farklılıklardan hareketle, davacı şirket ortaklarının şahsi banka hesaplarına şirket personelleri tarafından yatırılan paraların ilgili yılda satışı gerçekleştirilen araç sayısına bölünmesi suretiyle eksik fatura düzenlendiğinin tespit edildiğinden bahisle özel tüketim vergisi tarh edilmişse de, 2016 yılında satışı gerçekleştirilen 595 araçla ilgili olarak yalnızca 12 alıcının, 2017 yılında satışı gerçekleştirilen 462 araçla ilgili olarak ise 9 alıcının ifadesine başvurulduğu, söz konusu ifadelerin bazılarında araç bedeli haricinde kasko gibi kalemler için yapılan ödemelerin de araç fiyatına dahil edildiği, yazılı ve sözlü ifadeler sonucunda 2016 yılı için 35.555,53-TL, 2017 yılı için ise 38.205,06-TL fark tespit edilmişken, nihai tüketicilerin yaptıkları ödemeler........

© Hukuki Haber