İbni Haldun, coğrafyanın insanın yaşam biçimi ve tarzlarına etkilerini analiz eden büyük düşünürlerden biri. Haldun’un analizi, zaman içinde “Coğrafya kaderimizdir!” özdeyişine dönüşmüş. Bir başka anlatıma göre büyük coğrafyacı Amasyalı Strabon’un sözüdür. Söylemin kaynağı kim olduğu çok önemli değil. Önemli olan coğrafyanın yaşam üzerindeki belirleyiciliğidir.

Çok uzaklarda aramalar yapmamıza gerek yok; yaşadıklarımıza, yakınlarımızda olup bitenlere coğrafyanın etkilerini gözlemek yeterli.

Gelin birlikte 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında Osmanlı İmparatorluğu’nun toraklarında büyük alt-üst oluşların yaşandığı dönemi düşünelim: Kırım’dan, Galiçya’dan, Adalar’dan, Yemen’den, Fizan’ dan, Magrib’ ten, Maşrik’ ten, Kuzey ve Güney Kafkaslardan, imparatorluğun uzandığı öteki coğrafyalardan büyük göçleri anımsayalım. İnsanların evlerini, tarlalarını, tapanlarını, sularını sellerini, ormanlarını, yaylalarını, obalarını terk ederek korkunun itişiyle bilinmez bir umudun selinde uzak diyarlara sürüklenişini düşünelim.

Kendi adıma, çocukluk günlerimi geçirdiğim köyümün insanlarından bir örnek paylaşayım. Büyüdüğüm köy, Şavşat’ın İmerhnevi Köyü ile Ardanuç’un kuzeyinde Şavşat’a yakın köylerden göçenlerden oluşuyor. Dünyayı anlamaya başladığım yaşa geldiğimde, göç eden ilk nesil bu dünyadan göçmüş, ikinci nesil için hazan yaklaşmıştı.

Köyün ortak eğlencesi

Kış geceleri oynanan “yüzük oyunu” ve Yeşiltepe’den köyün ortasındaki Kilise çeşmesine - eski bir Rum köyü olduğu için- ağaç merdivenler üzerinde geceleri yapılan “kayak eğlencesi” ötesinde zihnimde daha derin iz bırakanı zemheri ayının ortasında, eski hesap yılbaşı gecesi düzenlenen “berobanay” oyunudur.

Büyüklerin anlattığına göre daha önce kızlı erkekli oynanan........

© Ekonomim