21’inci yüzyılın küresel ekonomi politiği artık yalnızca ticaret rakamları veya büyüme oranları üzerinden okunmuyor. Günümüzde rekabet; limanlardan veri merkezlerine, batarya üretiminden kritik minerallere, yarı iletkenlerden enerji koridorlarına kadar uzanan çok daha geniş bir stratejik zeminde şekilleniyor. Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi (Belt and Road Initiative-BRI), Avrupa Birliği’nin Global Gateway programı ve Amerika Birleşik Devletleri’nin Inflation Reduction Act’i (IRA) tam da bu dönüşümün üç büyük jeoekonomik hamlesi olarak öne çıkıyor.

Bu üç girişim yalnızca ekonomik kalkınma paketleri değil; aynı zamanda küresel sistemin üretim ağlarını, enerji dönüşümünü, teknoloji standartlarını ve ticaret koridorlarını yeniden şekillendirme projeleri niteliği taşıyor. Başka bir ifadeyle mesele artık yalnızca “kim daha çok üretir?” sorusu değil; “kim küresel sistemin altyapısını, finansman modelini ve teknolojik standartlarını belirler?” sorusuna dönüşmüş durumda.

 Küreselleşmenin yeni evresi

1990’lardan 2010’lara uzanan dönemde küresel ekonominin temel mantığı düşük maliyetli üretim, serbest ticaret ve küresel tedarik zincirleri üzerine kuruluydu. Çin’in “dünyanın fabrikası” hâline gelmesi, Batılı şirketlerin üretimlerini Asya’ya kaydırması ve ticaretin giderek daha bütünleşmiş bir yapıya dönüşmesi bu dönemin belirleyici özellikleriydi. Ancak pandemi, Rusya-Ukrayna savaşı, enerji krizleri ve ABD–Çin rekabeti küresel ekonominin kırılganlıklarını görünür hâle getirdi. Bugün devletler artık yalnızca ekonomik verimlilik değil; tedarik güvenliği, stratejik sektör koruması ve teknolojik egemenlik arayışıyla hareket ediyor.

Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre dünya ekonomisi 2025 itibarıyla yaklaşık 115 trilyon dolarlık büyüklüğe ulaşırken, küresel ticaretin yaklaşık yüzde 30’u artık jeopolitik risklerden doğrudan etkileniyor. Dünya Ticaret Örgütü (WTO) son üç yılda uygulamaya alınan sanayi sübvansiyonları ve korumacı tedbirlerin tarihsel ortalamaların çok üzerine çıktığını belirtiyor. BRI, Global Gateway ve IRA bu yeni dönemin üç farklı ekonomik modeli olarak ortaya çıkıyor.

 Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi: Küreselleşmenin Çin merkezli altyapısı

2013 yılında Xi Jinping tarafından ilan edilen Kuşak ve Yol Girişimi, modern tarihin en büyük altyapı ve bağlantısallık projesi olarak değerlendiriliyor. Çin bugüne kadar 150’den fazla ülkeyle iş birliği anlaşmaları imzaladı. Çeşitli araştırmalara göre 2013–2025 döneminde BRI kapsamındaki toplam yatırım ve finansman taahhüdü 1 ila 1,3 trilyon dolar arasında değişiyor.

Çin’in stratejik amacı oldukça net: üretim fazlasına yeni pazarlar bulmak, enerji ve ticaret yollarını güvenceye almak, yuanın uluslararası kullanımını artırmak, Çinli şirketleri küreselleştirmek,........

© Ekonomim