Kişi, kendi davranışlarını hesaba yatırıp; hatalı olanları tashih, eksik olanları takviye, düzensiz olanları istikrar, hedefsiz olanlara istikamete sokup, hikmetli, ilimle uyuşan, akılla bağdaşan, fıkıh ve kelama açık vaziyetini devamlı faal, şuurlu ve istekli tutmalıdır. Bütün bunların motoru da şevk olmalıdır. Şevkin ruhu ihlâstır. 

Cemaat, cemiyeti rahatsız ve tedirgin ediyorsa, bu işleyişte problem var demektir. Problem, farkında olmadan oluyorsa cehalettir ve önünü görememekten, hikmetsizlikten, istikametsizlikten kaynaklanır. Cemaatin maksat ve gayesi rayından sapmış, demektir. Cemaat, kendi çapına göre gönüllülüktür. Hangi gönüllü hareket vardır ki cemiyeti rahatsız ederek selameti bulsun, onlara huzuru versin. Bu, hakikate zıttır.

İnsan, yatağını pisliyorsa, problemi kendinde aramalıdır. 

Cemaat, cemiyeti rahatsız eder hâle geldiyse uzak-yakın geçmişini hesaba çekmelidir. Hedefinden sapan ya da saptırılan vakıalar vardır. Onlar bulunup, tashih edilmelidir. 

Cemaatin, cemiyeti rahatsız eder hâle getirilmesinde dış parmakları da hesaba katmak gerekir. Cemiyetin ruhundan, özünden hayatını bulan cemaat, eğer o cemiyeti, o toplumu huzursuz ediyorsa iç ve dış saptırıcıları, sağlıklı düşünen idarecileri bulmalı, meşveretle çözüme ulaştırmalıdır. 

Cemiyet düşmanı olan bazı nifak teşkilatları, cemaatleri iğfal ederek, o cemaatin başındakilerinin zaaflarını kullanıp, hata yapmaları temin edilip, cemaatin toplum içerisindeki kabulünü zaafa uğratır.

Yönetici konumundaki kişi, kendi başına bırakılır, iç müşaveresinden çıkarsa, hata yapmaya başlar. 

Cemiyetin; kalbi ve aklı konumundakiler, hikmet ve ilimle istikametini bulan önde gelenler, cemaatleri, cemiyetin nefes alan uzvu........

© Yeni Asya