Yüce Allah “Sizi merhalelerden, tabakalardan geçirerek terkip etmiş, yaratmıştır” (Nuh Suresi: 14; İnşikak Suresi: 19.) buyurur. İnsanın fıtrî ömrü böyle olduğu gibi toplumların gelişmesi de böyledir. İnsanlardan oluşan devletin de gelişmesi, duraklaması ve gerilemesi ile yıkılıp yeniden yapılanması da bu şekildedir.

Ferdiyet ve istibdat dönemlerinde devletler yıkılıp yeniden kurulurken, hürriyet ve demokrasi döneminde bu hükümetlerin yıkılıp başka hükümetlerin kurulması şeklinde kendisini göstermektedir. İstibdat yönetimlerinin ömrü bir insan ömrü kadar olmakla beraber, hürriyet ve demokrasinin hakimiyeti ile devletlerin terakki ve tekamülü hükümetlerin değişmesi ile yıkılmadan devam eder. 

İnsanın olduğu her yerde problem vardır. Elbette insanların toplu olarak bulunduğu yerlerde daha fazla problem olacaktır. Ancak bu problemler yasalar ve kurallarla, insanlar ve topluluklar arasında yapılan adil ve hakperest sözleşmelerle adil bir çözüme kavuşacak ve toplumda huzur ve güven oluşacaktır. 

Katip Çelebi (1609-1657) o tarihlerde bozulan toplumu düzeltmek için padişaha yazdığı “Düsturu’l-Amel li-Islahi’l-Halel” isimli raporunda şöyle der: “Toplumun problemlerini çözmekle yükümlü ve vazifeli olanlar yöneticilerdir. Bunun için ya halk tarafından veya üst yöneticiler tarafından bu görevlere getirilmişlerdir. Toplumda bozukluğun olması insan tabiatının gereğidir, düzelmesi ise yönetim mevkiinde olanların tedbirleri ve çözümleri iledir. 

İnsan bedeni dört unsurdan meydana geldiği gibi toplumlar da dört temel unsurdan oluşurlar. Bunlar kan,........

© Yeni Asya