Bir direncin hikâyesi, bir milletin teknoloji mücadelesi...

Sağlık Bakanlığı, “Üreten Sağlık” çağrısında topluma alışılmışın dışında bir seslenişte bulundu: “BAŞIMIZA İCAT ÇIKARIN!”

Bu üç kelimeyi okuyunca gülümsedim. Ardından yıllar öncesine gittim. Çünkü biz, çocuklarına “Başımıza icat çıkarma!” denilen bir ülkede büyüdük. Merak etmek kimi zaman yaramazlık, alışılmışı değiştirmek ise başa iş açmak sayılırdı.

İşin acı tarafı, bu anlayış yalnızca evlerde değildi. Devlet dairelerinde, fabrikalarda, hatta teknolojinin en fazla ihtiyaç duyulduğu askerî birimlerde bile karşımıza çıkabiliyordu.

Bunu bir kitaptan öğrenmedim. Bizzat yaşadım.

YARDIM GELDİ, PEKİ KARAR KİMİNDİ?

1944’ten itibaren savaş sonrası dünya düzeni şekillenirken Türkiye de yeni bir güvenlik ve ekonomi arayışına girmişti. 1947’de Truman Doktrini, 1948’de Marshall Planı devreye girdi. Sovyet tehdidi karşısında dış destek aramanın gerekçeleri vardı; fakat yardımın koşulları zamanla bağımlılık tartışmalarını da beraberinde getirdi.

12 Temmuz 1947 tarihli Türkiye-ABD yardım anlaşmasının dördüncü maddesi, yardım kapsamında sağlanan malzeme ve bilgilerin belirlenen amaç dışında kullanılmasını ve üçüncü taraflara devrini ABD onayına bağlıyordu. Yani bir sistem size verilebiliyor, fakat onun üzerinde dilediğiniz gibi tasarrufta bulunamıyordunuz.

O yıllardan sonraya miras kalan düşünce basitti: “Nasıl olsa müttefikimiz ABD veriyor.”

Peki ya vermediğinde? Yedek parça gelmediğinde? Bir gün siyasi tercihler değiştiğinde?

Teknolojiyi ithal etmek bazen zorunluluktur. Ama onu anlamaktan, geliştirmekten ve gerektiğinde yerine yenisini yapmaktan vazgeçmek bir tercihtir. Asıl tehlike de buradadır.

140 BİN MARKLIK CİHAZ, BİRKAÇ KURUŞLUK DİRENÇ

1980’li yıllardı. Almanya’dan haberleşmede kullanılmak üzere T1000 model telem (teleks) cihazları alınmıştı. Faturada her birinin bedeli 140 bin Alman markı görünüyordu. O günün parasıyla çok ciddi bir meblağ.

Ancak cihazların önünde küçük gibi görünen büyük bir problem vardı: Sivil haberleşme hatlarının 40 miliamperlik akımına göre hazırlanmışlardı. Bizim askerî haberleşme hatlarımız ise 20 miliamperle çalışıyordu. Pahalı cihazlar alınmış, fakat mevcut sistemde kullanılamamıştı.

Önerilen çözüm, Almanya’dan her cihaz için ayrıca adaptör satın almaktı. O adaptörler de ucuz değildi.

Görev yaptığım birimde bekleyen cihazların devre şemalarını inceledim. Akım sınırlayıcı devredeki tek bir direnç değiştirildiğinde cihazın 20 miliamperlik hatlara uyarlanabildiğini gördüm.

Piyasaya çıktım. Kendi........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü