İSTANBUL'UN UNUTULAN HAFIZASI

Sultanların cariyelerinden paşalara, edebiyatçılardan tüccarlara... İstanbul'un en merkezi mezarlığı yıllardır bakımsızlığa terk edilmiş durumda. 1840'ta 16 bin metrekare olan alan, bugün 5 bin 364 metrekareye düştü. İşte Maçka Şeyh Mezarlığı'nın çarpıcı hikâyesi...

Fahri Sarrafoğlu(İstanbul Seyyahı)

İstanbul’un en işlek noktalarından birinde, İTÜ Maçka Kampüsü’nün karşısında, üç caddenin kesiştiği noktada sessiz sedasız yatan bir hazine var: Maçka Şeyh Mezarlığı. Sultan Abdülmecid’in cariyesi Fertüdil Hanım’dan Türk edebiyatının devlerinden Müftüoğlu Ahmed Hikmet’e, İslam düşüncesinin öncüsü Cemâleddin Efgânî’den II. Abdülhamid’in yaveri Haydar Gani’ye kadar onlarca önemli ismin son istirahatgâhı burası.

Ancak bu tarihi hazire, yıllardır süren ihmal nedeniyle harabeye dönmüş durumda. Mezar taşlarının üçte ikisi malzeme kaybına uğramış, yarıdan fazlası yatık hale gelmiş, bazıları ise tamamen toprağa gömülmüş.

1840’TAN BUGÜNE: YÜZDE 66’LIK KAYIP

Maçka Şeyh Mezarlığı, bugün Beşiktaş’ın en hareketli noktasında; Süleyman Seba, Maçka ve Bayıldım caddelerinin kesişiminde yer alıyor. Mezarlığın kesin kuruluş tarihi bilinmese de Osmanlı arşivlerinde 1805 tarihli bir belgede "Maçka'daki Şeyh Mezarlığı" ifadesi geçiyor. Bu da alanın en az 220 yıllık bir geçmişe sahip olduğunu gösteriyor. İlginçtir ki mezarlık halk arasında dört farklı isimle anılıyor: Şeyh Mezarlığı, Şeyhler Kabristanı, Maçka Kabristanı ve Aşıklar Mezarlığı.

Eski haritalar, alanın geçmişte ne kadar geniş olduğunu gözler önüne seriyor: 1840 (Davies Haritası): 16.000 m². 1882 (Stolpe Haritası): 8.000 m². 1922 (Osmanlı Anonim Şirketi Haritası): Günümüz sınırlarına gerilemiş. Günümüz (Tapu Kaydı): 5.364 m². Yani mezarlık, 1840’tan bu yana tam yüzde 66 oranında küçülmüş durumda. Açılan yollar, yapılan binalar ve kentsel dönüşüm projeleri, toplamda 10 bin 500 metrekarelik bir alanı yok ederek bu hafıza mekânını adeta yutmuş.

BU TOPRAKLARIN ALTINDA YATANLAR

Maçka Şeyh Mezarlığı, adeta Osmanlı’nın son dönem sosyetesinin ve entelektüel birikiminin bir aynası. İşte burada yatan önemli isimlerden bazıları: Saray Çevresi ve Hanedan: Sultan Abdülmecid’in cariyesi Fertüdil Hanım, II. Abdülhamid’in cariyesi Mahpeyker Hanım, Şehzade Ahmed Nureddin........

© Milat