Avrupa sokaklarında yükselen öfkenin arkasında büyük bir ekonomik hesaplaşma var. Fransa’da öğrenciler, İtalya’da işçiler, Belçika’da sendikalar, İspanya ve Portekiz’de yüksek kiralardan bunalan insanlar meydanlarda. Talepler farklı, ortak kaygı aynı. Gelecek, geçmişten daha pahalı ve daha belirsiz görünüyor. Dünyanın en zengin coğrafyalarından biri nasıl bu noktaya geldi?

Avrupa, uzun yıllar yararlandığı barışın ekonomik getirisini kaybederken güvenliğin büyüyen faturasıyla karşılaşıyor.

Soğuk Savaş sonrasında birçok Avrupa ülkesi savunma harcamalarını görece düşük tutabildi. Kaynakların daha büyük bölümü eğitime, sağlığa, altyapıya ve sosyal hizmetlere yöneldi. Ucuz Rus gazı fabrikaları çalıştırdı. Çin’den gelen ürünler tüketimi ucuzlattı. İşleyen ticaret yolları, Avrupa sanayisinin küresel pazarlara erişimini kolaylaştırdı.

Önce COVID salgını üretimi ve tedarik zincirlerini bozdu. Ardından Rusya-Ukrayna savaşı enerji düzenini değiştirdi. AB’nin doğal gaz ithalatında Rusya’nın payı 2021’de yaklaşık yüzde 45 iken 2025’te yüzde 13’e geriledi. Avrupa yeni tedarikçiler buldu, fakat maliyet ve fiyat oynaklığı sorunu ağırlaştı. Enerji yoğun sektörlerde elektrik fiyatlarının ABD ve Çin’in üzerinde kalması rekabet gücünü aşındırdı. Bu farkın anlamı bir fabrikanın bilançosunda açıkça görülüyor. Aynı ürünü daha yüksek elektrik faturasıyla üreten şirket ya fiyatını artıracak ya kârından vazgeçecek ya da üretimini başka yere taşıyacak. Her üç ihtimal de Avrupa için sorun. İşten çıkarmalar, ertelenen yatırımlar ve zayıflayan ihracat birbirini besliyor.

Ticaret yollarında da benzer bir kırılma yaşandı. Rusya üzerinden geçen kuzey güzergâhının cazibesi azaldı. Hürmüz Boğazı’ndaki savaş kaynaklı kesintiler enerji sevkiyatını........

© Milat