Van monsterverbond naar Jetten-bonus: kan D66 de gemeentelijke kaarten opnieuw schudden?

Innovatiemakelaar en toezichthouder

In december 2024 schreef ik hier een column met de licht onheilspellende titel “Monsterverbond GroenLinks-PvdA: Hoe D66 de progressieve strijd in gemeenteland kan overleven.” Het was de periode waarin bekend werd dat GroenLinks en PvdA in meer dan tachtig procent van de gemeenten met één gezamenlijke lijst zouden deelnemen aan de gemeenteraadsverkiezingen. In progressief Nederland klonk dat als een feestelijke hereniging. Voor D66 voelde het eerder als een vriendelijke maar duidelijke mededeling: bedankt voor het meedoen, maar de dansvloer is vanaf nu voor ons.

De redenering was simpel. Als je twee partijen met vergelijkbare electoraten samenvoegt, krijg je in veel steden automatisch de grootste fractie. En als je de grootste bent, heb je meestal de sleutel tot het college. De vraag was toen dus niet of GroenLinks en PvdA samen sterker zouden worden, maar vooral: wat blijft er dan nog over voor D66?

Fast forward naar begin 2026 en het politieke landschap ziet er ineens een stuk minder dreigend uit voor de sociaal-liberalen. Dankzij een onverwacht stevige verkiezingszege bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen – en de bijbehorende premiersbonus van Rob Jetten – staat D66 landelijk sterker dan menig analist een jaar geleden voor mogelijk hield. Waar het monsterverbond van GL-PvdA destijds als een electorale stoomwals werd gepresenteerd, lijkt de strijd in veel steden ineens weer een stuk opener.

Dat bracht mij dit weekend – vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen van aanstaande woensdag – tot een kleine exercitie. Gewoon uit nieuwsgierigheid, en misschien ook een beetje uit beroepsdeformatie. Ik pakte een paar peilingen, vergeleek ze met de gemeentelijke uitslagen van 2022 en maakte een grove inschatting........

© Joop