Του Δρ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Π. ΜΠΑΛΩΜΕΝΟΥ *

Η κρίση στη Θέουτα ανέδειξε ότι η εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών επηρεάζει άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια και αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα, με σημαντικές οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και γεωπολιτικές διαστάσεις.

Υπό το πλαίσιο αυτό, το κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα είναι αν είναι επαρκώς προετοιμασμένη να αντιμετωπίσει μια κρίση αντίστοιχης πολυπλοκότητας με εκείνη της Θέουτας.

Μια κρίση που δεν θα αφορά μόνο τη φύλαξη των συνόρων, αλλά θα δοκιμάσει την πληροφοριακή ανθεκτικότητα, την επιχειρησιακή ετοιμότητα, τη διαλειτουργικότητα, τη στρατηγική επικοινωνία, την κοινωνική συνοχή και την ικανότητα της χώρας να κινητοποιήσει ευρωπαϊκούς και διεθνείς μηχανισμούς.

Για να απαντηθεί το ερώτημα, χρειάζεται να εξεταστεί κατά πόσο ο κρατικός μηχανισμός μπορεί να λειτουργήσει ως ενιαίο και αλληλοσυνδεόμενο σύστημα ανθεκτικότητας.

Υπό αυτό το πρίσμα, ένα ολιστικό μοντέλο πέντε πυλώνων μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο αξιολόγησης της ελληνικής ετοιμότητας.

Το εν λόγω μοντέλο παρουσιάστηκε και αναλύθηκε σε προηγούμενο άρθρο μου, με τίτλο: «Απαιτείται ένα ολιστικό μοντέλο Ευρωπαϊκής και Εθνικής Ανθεκτικότητας για την αντιμετώπιση της Εργαλειοποίησης των Μεταναστευτικών Ροών».

Υπό το πρίσμα αυτό, η αξιολόγηση θα ξεκινήσει από τον 1ο Πυλώνα του ολιστικού Μοντέλου που αφορά την Συνοριακή Ασφάλεια.

Συγκεκριμένα, η συνοριακή ασφάλεια δεν αφορά μόνο τη φυσική επιτήρηση των συνόρων, αλλά συνδέεται και με την ικανότητα του κράτους να γνωρίζει τι συμβαίνει στον εθνικό του χώρο, να εντοπίζει έγκαιρα ασυνήθιστες δραστηριότητες και να αξιολογεί πιθανές απειλές.

Με άλλα λόγια, προϋπόθεση για την αποτελεσματική συνοριακή ασφάλεια είναι η έγκαιρη ανίχνευση και η επίγνωση της κατάστασης (situational awareness).

Στο πλαίσιο αυτό, η έγκαιρη ανίχνευση δεν αφορά μόνο την τεχνολογία, αλλά την ικανότητα του κράτους να εντοπίζει ασυνήθιστα συμβάντα, να αξιολογεί έγκαιρα πιθανές απειλές και να μετατρέπει την πληροφορία σε επιχειρησιακή επίγνωση.

Συνεπώς, η πρώτη και θεμελιώδης προϋπόθεση για την αντιμετώπιση μιας νέας κρίσης τύπου Θέουτα είναι η ικανότητα του κράτους να αντιλαμβάνεται έγκαιρα, ότι κάτι έχει αλλάξει στο περιβάλλον ασφάλειας των συνόρων του.

Το ερώτημα επομένως, δεν είναι απλώς εάν η Ελλάδα διαθέτει μέσα επιτήρησης, αλλά εάν τα διαθέσιμα μέσα, οι υπηρεσίες και οι πληροφορίες μπορούν να λειτουργήσουν με τρόπο που να επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση μιας ασυνήθιστης δραστηριότητας.

Για παράδειγμα, σε περίπτωση μιας απότομης και μεγάλης κλίμακας μεταβολής των μεταναστευτικών ροών, μπορεί ο κρατικός μηχανισμός να αντιληφθεί μέσα στις πρώτες ώρες ότι βρίσκεται μπροστά σε μια κατάσταση που υπερβαίνει ένα σύνηθες μεταναστευτικό περιστατικό;

Υπάρχει η δυνατότητα έγκαιρης ανίχνευσης, ώστε το κράτος να διακρίνει μια φυσιολογική μεταβολή των ροών από μια αιφνίδια, οργανωμένη ή ασυνήθιστη εξέλιξη;

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς στο σύγχρονο περιβάλλον ασφάλειας, μια κρίση μπορεί να εκδηλωθεί ταυτόχρονα σε διαφορετικά πεδία.

Συνεπώς, η αποτελεσματική συνοριακή ασφάλεια προϋποθέτει πολυεπίπεδη επιτήρηση και σύνθεση πληροφοριών από διαφορετικές πηγές, ώστε επιμέρους δεδομένα να μπορούν να αξιολογούνται ως μέρος μιας ενιαίας εικόνας της κατάστασης.

Ένα άλλο κρίσιμο ερώτημα είναι η Ελλάδα διαθέτει έναν μηχανισμό που μπορεί να συνδυάζει εγκαίρως τις πληροφορίες από τα διαφορετικά πεδία και να αναγνωρίζει, ότι επιμέρους γεγονότα ενδέχεται να αποτελούν τμήματα μιας ενιαίας εξέλιξης;

Ποιος αποφασίζει ότι μια ασυνήθιστη εξέλιξη συνιστά ζήτημα εθνικής ασφάλειας;

Υπάρχουν προκαθορισμένα κριτήρια και επίπεδα συναγερμού;

Ποιος έχει την αρμοδιότητα να ενεργοποιήσει τον αντίστοιχο μηχανισμό;

Πόσο γρήγορα μπορεί η πληροφορία από το πεδίο να φτάσει στο επίπεδο λήψης αποφάσεων;

Ένα ανθεκτικό σύστημα συνοριακής ασφάλειας πρέπει να διαθέτει προκαθορισμένες δυνατότητες έγκαιρης ανίχνευσης, αναγνώρισης, αξιολόγησης και προειδοποίησης.

Ειδικότερα, εάν αύριο εκδηλωθεί μια νέα κρίση τύπου Θέουτα, ποιος θα είναι ο πρώτος κρατικός μηχανισμός που θα αντιληφθεί ότι η κατάσταση έχει αλλάξει;

Επίσης, πόσο χρόνο θα χρειαστεί μέχρι αυτή η διαπίστωση να μετατραπεί σε επίσημη επιχειρησιακή εκτίμηση;

Η απάντηση στα ερωτήματα αυτά είναι καθοριστική, διότι η συνοριακή ασφάλεια δεν........

© Hellas Journal