KAAN, HÜRJET VE HÜRKUŞ iniş takımları Altınay'dan…
Türkiye’nin savunma sanayiinde son yıllarda yakaladığı başarıda genellikle savaş uçakları, insansız hava araçları, helikopterler, füzeler ve savaş gemileri öne çıkıyor. Ancak bu platformların arkasında, kamuoyunda fazla tanınmayan, fakat geliştirdikleri kritik teknolojilerle projelerin kaderini belirleyen şirketler de bulunuyor. Bunlardan biri de Altınay Savunma Teknolojileri. Türkiye’nin ilk endüstriyel robotunu geliştirme çalışmalarıyla başlayan hikâye, bugün KAAN, HÜRJET ve HÜRKUŞ’un kritik uçuş kontrol sistemlerinden savaş gemilerine, insansız hava araçlarından gelişmiş batarya teknolojilerine uzanıyor.
Geçtiğimiz günlerde Altınay Teknoloji Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Altınay, Savunma Grubu CEO’su Z. Burak Mercan ve Savunma Teknolojileri Yönetim Kurulu Başkan Vekili Enis Ata ile bir araya geldik. Bu görüşmeye Teknoloji Grubu İcra Kurulu Üyesi Dilara Altınay, Ürün Yönetimi ve Pazarlama Direktörü Dr. Gül Yazıcı ve Kurumsal İletişim Yöneticisi Ahmet Vatansever de eşlik etti. Üç yöneticinin anlattıkları, Türkiye’nin savunma sanayiinde geldiği noktayı, henüz çözülmesi gereken kritik teknoloji alanlarını ve önümüzdeki dönemde şirketlerin nasıl bir uluslararası rekabete hazırlanması gerektiğini göstermesi açısından dikkat çekiciydi.
Altınay’ın hikâyesinde özellikle iki konu öne çıkıyor. Birincisi, dünyada çok az şirketin geliştirebildiği yüksek hassasiyetli mekanik ve elektronik sistemlerin Türkiye’de üretilmesi. İkincisi ise savunma sanayiinde kazanılan mühendislik birikiminin otomotivden enerjiye, tarımdan elektrikli mobiliteye kadar sivil sektörlere aktarılması. Üstelik şirket, bütün bu faaliyetleri yeni yatırımlarla büyütürken savunma tarafında 350 milyon dolarlık iş stokunu 700 milyon doların üzerine çıkarma hedefiyle hareket ediyor.
Yapılamaz dendi Türkiye’de geliştirdi
Hakan Altınay ile sohbetimizde en dikkat çekici konulardan biri, Türkiye’nin beşinci nesil savaş uçağı KAAN için geliştirilen kritik bir alt sistem oldu. Altınay’ın anlattığına göre, uçağın kuyruk bölümünde kullanılan ve uçuş kontrol yüzeylerinin hareketini sağlayan büyük boyutlu eyleyici sistemi için geçmişte yabancı uzmanlar tarafından olumsuz değerlendirmeler yapılmış.
Hatta bu boyutlarda ve istenen performans kriterlerinde bir eyleyicinin tasarlanamayacağı yönünde raporlar hazırlandığını belirten Altınay, kendi mühendislik ekiplerinin söz konusu sistemi geliştirerek kalifikasyon sürecini tamamladığını ve teslim ettiğini söyledi. KAAN’ın kuyruk eyleyicisi, Altınay’ın verdiği bilgiye göre, uçakta kullanılmak üzere hazır durumda.
Burada söz konusu olan sıradan bir mekanik parça değil. Savaş uçaklarının yüksek hızlarda ve ağır manevra şartlarında güvenli uçabilmesi için kontrol yüzeylerinin çok hassas hareket etmesi gerekiyor. Eyleyiciler, pilotun veya uçuş kontrol bilgisayarının komutlarını fiziksel harekete dönüştürüyor. Bu nedenle uçuş emniyeti açısından kritik sistemler arasında bulunuyor.
Enis Ata, bu teknolojinin önemini insan vücudundaki eklemler üzerinden anlattı. Bir uçakta hareket eden kanat yüzeyleri, kuyruk dümenleri, hava frenleri, silah bölmesi kapakları ve kanopi mekanizmalarının arkasında farklı özelliklere sahip eyleyiciler bulunuyor. Ata’nın verdiği bilgilere göre TUSAŞ ile Altınay Savunma Teknolojilerinin yüzde 50’şer ortaklığıyla kurulan TAAC Havacılık Teknolojileri, Türkiye’nin millî hava platformları için bu alanda önemli sorumluluklar üstleniyor.
KAAN’da ana ve ikincil uçuş kontrol eyleyicileri, silah bölmesi kapağı ve kanopi eyleyicileri; HÜRJET’te ikincil uçuş kontrol, kanopi ve hava freni eyleyicileri; HÜRKUŞ’ta ise kanopi ve hava freni eyleyicileri TAAC’ın geliştirdiği sistemler arasında yer alıyor.
Bu teknolojilerin millî imkânlarla geliştirilmesi, yalnızca dışa bağımlılığın azaltılması açısından değil, uçakların ileride modernize edilmesi, yeni konfigürasyonlarının geliştirilmesi ve ihracat süreçlerinde karşılaşılabilecek kısıtlamaların azaltılması bakımından da önem taşıyor.
Enis Ata da iniş takımlarına dikkat çekti. Bir savaş uçağının iniş takımı dışarıdan bakıldığında basit bir mekanik yapı gibi görünebilir. Ancak özellikle KAAN gibi ağır ve yüksek performanslı bir savaş uçağında, iniş sırasında ortaya çıkan enerjinin güvenli şekilde sönümlenmesi başlı başına bir mühendislik problemi.
İniş takımları yalnızca uçağın ağırlığını taşımıyor. Pistte hareket, frenleme, yönlendirme, kalkış sonrasında gövde içine katlanma ve iniş sırasında oluşan yüksek kuvvetlerin karşılanması gibi görevleri de yerine getiriyor. Bunun için özel hidrolik, mekanik ve oleo-pnömatik (sıvı ve gaz) şok sönümleme sistemleri kullanılıyor.
Ata’nın verdiği bilgilere göre TAAC, KAAN, HÜRJET ve HÜRKUŞ’un iniş takımları ve ilgili alt sistemlerini geliştiriyor. Böylece Türkiye, savaş uçaklarında yalnızca gövde ve aviyonik sistemler değil, uçuş emniyetini doğrudan etkileyen mekanik alt sistemler konusunda da kendi mühendislik altyapısını oluşturuyor.
Özellikle ses üstü hızlarda görev yapan uçakların silah bölmesi kapaklarının kısa süre içerisinde hassas biçimde açılıp kapanması da ayrı bir uzmanlık gerektiriyor. Ata, bu tür teknolojilerde dünyada sınırlı sayıda şirketin yetkinliğe sahip olduğuna dikkat çekti.
Havada, denizde yeni sistemler
Altınay’ın savunma sanayiindeki faaliyetleri yalnızca havacılıkla sınırlı değil. Deniz platformları için geliştirilen sistemler de şirketin uzmanlık alanlarından birini oluşturuyor.
Hakan Altınay, MİLGEM projesi kapsamında geliştirilen Helikopter Yakalama ve Transfer Sistemi’ni (HYTS) bu alandaki önemli örneklerden biri olarak gösterdi. Özellikle kötü hava ve deniz şartlarında helikopterlerin savaş gemilerine güvenli inişi ciddi riskler taşıyor. Gemi dalgalarla hareket ederken helikopterin güverteye yaklaşması, sabitlenmesi ve hangara alınması gerekiyor.
Altınay’ın geliştirdiği sistem, helikopterin yakalanması, sabitlenmesi ve gemi hangarına transfer edilmesi süreçlerinde görev yapıyor. Bu tür sistemlerin millî imkânlarla üretilmesi, savaş gemilerinin operasyonel kabiliyetleri açısından önemli.
Bir diğer kritik ürün ise JP5 Yakıt Transfer Sistemi. Deniz ortamındaki yüksek nem, tuz ve korozyon şartlarında güvenli yakıt transferi yapılması, özel mühendislik ve sertifikasyon süreçleri gerektiriyor. Altınay Savunma, bu sistemin yanı sıra torpido bataryaları ve gelişmiş batarya paketleri üzerinde de çalışıyor.
Bu örnekler, savunma sanayiinde yerlileştirmenin yalnızca büyük platform üretmekten ibaret........
