Niall Ferguson’un Paranın Yükselişi adlı eseri, modern dünyanın temel bir gerçeğini açık biçimde ortaya koyar: İmparatorluklar artık toprak fethederek değil, kredi dağıtarak ve finansal akışları denetleyerek hükmeder. Bu nedenle çağdaş savaşlar çoğu zaman askerî değil; faiz oranları, yaptırımlar ve ödeme sistemleri üzerinden yürütülür.

ABD’nin Venezuela, İran ve Küba gibi ülkelere uyguladığı yaptırımlar bu yeni savaş biçiminin tipik örnekleridir. Bu politikaların amacı doğrudan rejimleri devirmekten ziyade, ekonomik dolaşımı felç ederek devlet kapasitesini zayıflatmaktır. Üretim devam edebilir; ancak üretimin küresel sisteme bağlandığı kanallar kesildiğinde ekonomi işlevsiz hâle gelir. Bu durum, yaptırımların görünürde “kansız”, pratikte ise yüksek toplumsal maliyetli bir araç olduğunu gösterir.

Ferguson’un finans tarihine yaptığı en önemli katkılardan biri, parayı modern uygarlığın “sinir sistemi” olarak tanımlamasıdır. Sinir sistemi zarar gördüğünde beden ayakta kalabilir, ancak reflekslerini kaybeder. Venezuela örneğinde yaşanan tam olarak budur. Petrol yer altındadır, fakat finansman ve tahsilat mekanizmaları bloke edildiğinde ekonomik değer üretilemez. Bankalar yıkılmaz, ancak uluslararası sistemden........

© Günışığı Gazetesi